ખાસ નોંધ: ઓડિયો રિવિઝન માત્ર એપમાં ઉપલબ્ધ છે
અહીં આપેલી મેગા રિવિઝન નોટ્સ તમે વાંચી શકો છો. જો તમે આ નોટ્સને મુસાફરી કરતા અથવા કામ કરતા ઓડિયો સ્વરૂપે સાંભળવા માંગતા હોવ, તો હમણાં જ આપણી 'પરીક્ષા સારથી' એપ પ્લેસ્ટોર પરથી ડાઉનલોડ કરો.
એપ ડાઉનલોડ કરો
  • નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો, પરીક્ષા સારથીમાં તમારું સ્વાગત છે.
  • આજે આપણે વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીનું રિવિઝન કરીશું, તો ચાલો શરૂ કરીએ.
  • ઈસરો અને અવકાશ વિજ્ઞાન વિશે અગત્યના મુદ્દાઓ જોઈએ.
  • એક્સિઓમ-4 પ્રોજેક્ટ હેઠળ ૨૫ જૂન ૨૦૨૫ના રોજ ભારતીય અવકાશયાત્રી શુભાંશુ શુક્લાને ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન પર મોકલવામાં આવ્યા હતા.
  • આ મિશનમાં શુભાંશુ શુક્લાએ ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન પર ૧૮ દિવસ વિતાવ્યા હતા અને માઇક્રોગ્રેવિટીમાં વિવિધ પ્રયોગો કર્યા હતા.
  • નિસાર એ નાસા અને ઈસરોનો સંયુક્ત અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન પ્રોજેક્ટ છે, જે ૩૦ જુલાઈ ૨૦૨૫ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો.
  • નિસાર વિશ્વનો પ્રથમ ડ્યુઅલ-ફ્રિક્વન્સી રડાર ઈમેજિંગ ઉપગ્રહ છે, જેમાં L-બેન્ડ અને S-બેન્ડનો ઉપયોગ થયો છે.
  • સ્પેડેક્સ મિશન હેઠળ ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ના રોજ ભારતે લો અર્થ ઓર્બિટમાં બે સેટેલાઇટની ડોકિંગ પ્રક્રિયા સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી છે.
  • આ સફળતા સાથે જ ભારત સ્પેસ ડોકિંગની ક્ષમતા ધરાવતો વિશ્વનો ચોથો દેશ બની ગયો છે.
  • ગગનયાન મિશન હેઠળ ૨૦૨૬માં 'વ્યોમમિત્ર' નામનો રોબોટ અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવશે, જે એક હ્યુમનોઇડ રોબોટ છે.
  • ગગનયાન પ્રોજેક્ટનું કુલ બજેટ આશરે ૨૦,૧૯૩ કરોડ રૂપિયા છે અને તે ભારતનું પ્રથમ સ્વદેશી માનવ સ્પેસફ્લાઇટ મિશન છે જે પૃથ્વીથી ૪૦૦ કિમીની ઊંચાઈએ જશે.
  • ચંદ્રયાન-4 મિશન ૨૦૨૭માં લોન્ચ કરવાનું આયોજન છે, જેનો મુખ્ય હેતુ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પરથી માટીના નમૂના પૃથ્વી પર પાછા લાવવાનો છે.
  • ચંદ્રયાન-4 મિશન કુલ પાંચ મોડ્યુલ ધરાવશે, જેમાં ડિસેન્ડર, એસેન્ડર, ટ્રાન્સફર, રી-એન્ટ્રી અને પ્રોપલ્શન મોડ્યુલ સામેલ છે.
  • ખાસ ધ્યાન રાખો: લ્યુપેક્સ અથવા ચંદ્રયાન-5 એ ઈસરો અને જાપાનની સ્પેસ એજન્સી JAXA નું સંયુક્ત મિશન છે, જે ૨૦૨૮-૨૯માં લોન્ચ થશે.
  • શુક્રયાન-1 એટલે કે વિનસ ઓર્બિટર મિશન ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૮ના રોજ શુક્ર ગ્રહના વાતાવરણના અભ્યાસ માટે લોન્ચ કરવામાં આવશે.
  • ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન ૨૦૩૫ સુધીમાં કાર્યરત થવાનું લક્ષ્ય છે, જેનું પ્રથમ મોડ્યુલ ૨૦૨૮માં લોન્ચ કરવામાં આવશે.
  • આ ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન પૃથ્વીથી ૪૦૦ કિલોમીટરની ઊંચાઈએ સ્થાપિત કરવામાં આવશે અને તેનું કુલ વજન આશરે ૨૦ ટન હશે.
  • આદિત્ય L1 મિશન ૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ના રોજ લોન્ચ થયું હતું અને જાન્યુઆરી ૨૦૨૪માં તે સૂર્ય-પૃથ્વીના L1 પોઇન્ટની હેલો ઓર્બિટમાં પહોંચ્યું હતું.
  • આદિત્ય L1 પર લગાવેલા SUIT પેલોડે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં સોલર ફ્લેરની અદભૂત તસવીરો ઝડપી હતી.
  • એક્સ-રે પોલારીમીટર સેટેલાઇટ એટલે કે XPoSat ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ના રોજ પલ્સર અને બ્લેક હોલના અભ્યાસ માટે લોન્ચ કરાયો હતો.
  • નાવિક સિસ્ટમમાં હાલમાં ચાર ઉપગ્રહો પોઝિશનિંગ સેવાઓ આપે છે અને નવો NVS-03 ઉપગ્રહ ૨૦૨૬માં લોન્ચ થવાનો છે.
  • ISRO એ LVM3 રોકેટ દ્વારા ૬,૧૦૦ કિલો વજનનો અમેરિકન સેટેલાઇટ BlueBird Block-2 લોન્ચ કર્યો, જે ભારતીય ભૂમિ પરથી થયેલું સૌથી ભારે લોન્ચ છે.
  • TDS-01 મિશન દ્વારા ૨૦૨૬માં ઈસરો હાઈ-થ્રસ્ટ ઈલેક્ટ્રિક પ્રોપલ્શન સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરશે, જેથી સેટેલાઇટના ઈંધણના વજનમાં ૯૦% નો ઘટાડો થઈ શકે.
  • PSLV-N1 એ પહેલું એવું પીએસએલવી રોકેટ છે જેનું નિર્માણ સંપૂર્ણપણે ભારતીય ખાનગી ઉદ્યોગો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.
  • તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
  • ડીપ ઓશન મિશન અને સમુદ્રયાન વિશે માહિતી મેળવીએ.
  • સમુદ્રયાન મિશન એ ભારતનું પ્રથમ માનવયુક્ત ડીપ-સી એક્સપ્લોરેશન પ્રોજેક્ટ છે, જે ડીપ ઓશન મિશનનો ભાગ છે.
  • ડીપ ઓશન મિશન મિનિસ્ટ્રી ઓફ અર્થ સાયન્સ દ્વારા ૨૦૨૧માં શરૂ કરાયું હતું, જેનું કુલ બજેટ ૪૦૭૭ કરોડ રૂપિયા છે.
  • આ મિશન હેઠળ સમુદ્રમાં ૬૦૦૦ મીટરની ઊંડાઈએ જવા માટે 'મત્સ્ય-6000' નામનું માનવયુક્ત સબમર્સિબલ વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે.
  • અહીં પરીક્ષામાં પ્રશ્ન પૂછાઈ શકે છે, તેથી ખાસ ધ્યાન આપજો.
  • મત્સ્ય-6000 ની કેબિન ટાઇટેનિયમ એલોયમાંથી બનેલી ગોળાકાર કેબિન છે, જેનો વ્યાસ ૨.૧ મીટર છે અને તે ૬૦૦ બાર જેટલું દબાણ સહન કરી શકે છે.
  • આ સબમર્સિબલ ૩ લોકોને લઈ જઈ શકે છે અને તેમાં ૧૨ કલાકનો સામાન્ય ઓપરેશન સમય તથા ૯૬ કલાકનો ઈમરજન્સી લાઈફ સપોર્ટ બેકઅપ હોય છે.
  • મત્સ્ય-6000 નું નિર્માણ નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ઓશન ટેક્નોલોજી દ્વારા ISRO ના સહયોગથી થઈ રહ્યું છે.
  • ઓગસ્ટ ૨૦૨૫માં બે ભારતીય એક્વાનોટ્સ જે.પી. સિંઘ અને આર. રમેશે ફ્રાન્સના સબમર્સિબલ 'નોટીલ' દ્વારા એટલેન્ટિક મહાસાગરમાં ૫૦૦૨ મીટરની ઊંડાઈએ ડાઇવ કરી હતી.
  • આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સમુદ્રના તળિયે રહેલા પોલીમેટાલિક નોડ્યુલ્સની શોધ કરવાનો છે, જેમાં નિકલ, કોબાલ્ટ અને મેંગેનીઝ જેવા ખનીજો હોય છે.
  • ડીપ ઓશન મિશન માટે 'સાગર નિધિ' નામના રિસર્ચ જહાજનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
  • સંરક્ષણ અને ડીઆરડીઓ વિભાગ વિશે જાણીએ.
  • ડીઆરડીઓ દ્વારા ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ ના રોજ ઓડિશાના તટ પરથી બે 'પ્રલય' મિસાઇલોનું એક જ લોન્ચર પરથી બેક-ટુ-બેક સફળ પરીક્ષણ કરાયું હતું.
  • પ્રલય એ સોલિડ-પ્રોપેલન્ટ ધરાવતી ક્વાસી-બેલેસ્ટિક મિસાઇલ છે, જે દુશ્મનોની એન્ટી-મિસાઈલ સિસ્ટમને છેતરી શકે છે.
  • ૧૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ થર્ડ જનરેશન 'ફાયર અને ફરગેટ' MPATGM એટલે કે મેન પોર્ટેબલ એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલનું સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું.
  • ડીઆરડીઓ એ નવેમ્બર ૨૦૨૪માં ભારતની પ્રથમ લોંગ-રેન્જ હાઇપરસોનિક મિસાઇલનું પરીક્ષણ કર્યું, જેની રેન્જ ૧૫૦૦ કિમીથી વધુ છે.
  • અગ્નિ-પ્રાઇમ મિસાઇલનું ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ ના રોજ ભારતની પ્રથમ રેલ-આધારિત મોબાઈલ લોન્ચર સિસ્ટમ પરથી સફળ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
  • ખાસ નોંધ: ડીઆરડીઓ 'પ્રોજેક્ટ વિષ્ણુ' હેઠળ ૧૨ વિવિધ પ્રકારની હાઇપરસોનિક મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ વિકસાવી રહ્યું છે.
  • પિનાકા લોંગ રેન્જ ગાઇડેડ રોકેટ 120 નું ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ માં ૧૨૦ કિલોમીટરની મહત્તમ રેન્જ માટે સફળ પરીક્ષણ કરાયું હતું.
  • 'સ્વાતિ' એ ભારતીય સેના માટે ડીઆરડીઓ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ 3D વેપન લોકેટિંગ રડાર છે, જે આકાશ મિસાઇલના રાજેન્દ્ર રડાર પરથી વિકસાવાયું છે.
  • ડીઆરડીઓ હાલમાં ડાયરેક્ટેડ એનર્જી વેપન્સ વિકસાવી રહ્યું છે, જેમાં 'આદિત્ય' પ્રોજેક્ટ એ વ્હીકલ માઉન્ટેડ ગેસ ડાયનેમિક લેસર વેપન સિસ્ટમ છે.
  • ઇન્ટિગ્રેટેડ ડ્રોન ડિટેક્શન અને ઇન્ટરડિક્શન સિસ્ટમ એ ડીઆરડીઓ દ્વારા ડ્રોન હુમલાઓને રોકવા માટે વિકસાવાયેલ લેસર-આધારિત ડીફેન્સ સિસ્ટમ છે.
  • ડીઆરડીઓ ના એરોનોટિકલ ડેવલપમેન્ટ એજન્સી દ્વારા 'સ્વિફ્ટ' પ્રોજેક્ટ હેઠળ સ્ટીલ્થ વિંગ ફ્લાઇંગ ટેસ્ટબેડ વિકસાવાઈ રહ્યું છે.
  • ભારતીય સેના માટે નવી ૯ કિલો વજનની હળવી બુલેટપ્રૂફ જેકેટ 'અભેદ' વિકસાવવામાં આવી છે, જેને BIS લેવલ 6 નું રેટિંગ મળ્યું છે.
  • રડાર સિસ્ટમ 'અશ્વિની' એ 4D લો-લેવલ ટ્રાન્સપોર્ટેબલ રડાર છે, જે ૨૦૦ કિમીની રેન્જ ધરાવે છે અને ૩૬૦ ડીગ્રી સ્કેનિંગ કરી શકે છે.
  • તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
  • કમ્પ્યુટિંગ, AI અને ઉભરતી ટેકનોલોજી વિશે માહિતી મેળવીએ.
  • ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.0 ની જાહેરાત કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ માં કરવામાં આવી છે, જેના માટે ૧૦૦૦ કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરાઈ છે.
  • સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.0 નો મુખ્ય લક્ષ્યાંક ભારતમાં 3-નેનોમીટર અને 2-નેનોમીટર એડવાન્સ્ડ ટેકનોલોજી નોડ્સનું ઉત્પાદન કરવાનો છે.
  • સી-ડેક દ્વારા 'ધ્રુવ64' નામનું સંપૂર્ણ સ્વદેશી 64-બીટ માઇક્રોપ્રોસેસર વિકસાવવામાં આવ્યું છે જે માઇક્રોપ્રોસેસર ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામનો ભાગ છે.
  • નેશનલ સુપરકોમ્પ્યુટિંગ મિશન હેઠળ દેશભરમાં ૪૪ પેટાફ્લોપ્સની કુલ ક્ષમતા ધરાવતા ૩૮ સુપરકોમ્પ્યુટર સ્થાપિત કરાયા છે.
  • ભારત સરકારે 'ઇન્ડિયા AI મિશન' લોન્ચ કર્યું છે, જેનું બજેટ ૧૦,૩૭૧.૯૨ કરોડ રૂપિયા છે અને તે સાત મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત છે.
  • અહીં પરીક્ષામાં પ્રશ્ન પૂછાઈ શકે છે, માટે ધ્યાન આપજો.
  • ગુજરાત સરકારે ૧૦૦૦ કરોડના ઇનોવેશન ફંડ સાથે નવી 'સાયન્સ, ટેક્નોલોજી અને ઇનોવેશન પોલિસી ૨૦૨૬-૨૦૩૧' બહાર પાડી છે.
  • ભારતમાં પબ્લિક વાઇ-ફાઇ નેટવર્કને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 'PM-WANI' સ્કીમ ચાલી રહી છે, જેના હેઠળ ૪ લાખથી વધુ પબ્લિક હોટસ્પોટ સ્થપાયા છે.
  • આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રે ચીનની 'DeepSeek' કંપનીએ નવું R2 મોડેલ લોન્ચ કર્યું, જેણે વૈશ્વિક સ્તરે AI માર્કેટમાં મોટી અસર ઊભી કરી છે.
  • આલ્ફાફોલ્ડ 3 એ ગુગલ ડીપમાઈન્ડ દ્વારા વિકસાવાયેલ એડવાન્સ્ડ AI મોડેલ છે, જે પ્રોટીન અને અણુઓના માળખાની સચોટ આગાહી કરી શકે છે.
  • વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં ભારતની તમામ શાળાઓમાં ધોરણ ૩ થી AI નો અભ્યાસક્રમ દાખલ કરવાની નવી શિક્ષણ નીતિ અંતર્ગત યોજના છે.
  • બાયોટેકનોલોજી, આરોગ્ય અને પર્યાવરણ વિશે જાણીએ.
  • ઇન-વિવો કાર-ટી થેરાપી દ્વારા દર્દીના શરીરમાં જ સીધા રોગપ્રતિકારક કોષોને કેન્સર અને ઓટોઇમ્યુન ડિસીઝ સામે લડવા માટે એન્જિનિયર કરી શકાય છે.
  • CRISPR-Cas9 ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ હવે શરીરની અંદર જ જીન એડિટિંગ માટે થઈ રહ્યો છે, જે સર્જરી વિના જનીન સુધારવા માટે સક્ષમ છે.
  • સિન્થેટિક બાયોલોજીમાં સેલ-ફ્રી બાયોમેન્યુફેક્ચરિંગ દ્વારા જીવંત કોષો કે ફર્મેન્ટેશન ટાંકીઓ વગર જ પ્રોટીન અને એન્ઝાઇમ બનાવી શકાય છે.
  • ભારતમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન વધારવા ૧૯,૭૪૪ કરોડના બજેટ સાથે નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન લાગુ કરાયું છે.
  • 'વન હેલ્થ' ફ્રેમવર્ક એ માનવ, પ્રાણી અને પર્યાવરણીય સ્વાસ્થ્યને એકસાથે જોડીને નવા રોગચાળાને રોકવા માટેની નીતિ છે જે G20 નો પણ ભાગ હતી.
  • કચરામાંથી ઉર્જા પેદા કરવા અને વાતાવરણમાંથી કાર્બન કેપ્ચર કરવા માટે આર્ટિફિશિયલ લીફ અને ગ્રીન નાઇટ્રોજન ફિક્સેશન જેવી નવીન ટેકનોલોજી વિકસાવાઈ રહી છે.
  • ઝાયડસ લાઇફસાયન્સિસની ડ્રગ 'Desidustat' ને ક્રોનિક કિડની ડિસીઝના દર્દીઓમાં એનિમિયાની સારવાર માટે તાજેતરમાં ચીનમાં મંજૂરી મળી છે.
  • તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
  • નોબેલ પુરસ્કાર અને અન્ય મહત્વના એવોર્ડ ૨૦૨૫ વિશે જોઈએ.
  • ૨૦૨૫ નો ભૌતિકશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર જોન એમ. માર્ટિનીસ, મિશેલ દેવોરેટ અને જોન ક્લાર્કને એનાયત કરાયો છે.
  • આ ભૌતિકશાસ્ત્રીઓને ઇલેક્ટ્રિકલ સર્કિટમાં મેક્રોસ્કોપિક ક્વોન્ટમ ટનલિંગની શોધ માટે આ પ્રતિષ્ઠિત એવોર્ડ મળ્યો છે.
  • ૨૦૨૫ નો રસાયણશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર ઓમર એમ. યાગી, સુસુમુ કિતાગાવા અને રિચાર્ડ રોબસનને પ્રાપ્ત થયો છે.
  • તેમને આ એવોર્ડ 'મેટલ-ઓર્ગેનિક ફ્રેમવર્ક્સ' એટલે કે MOFs ના અદભૂત વિકાસ માટે આપવામાં આવ્યો છે.
  • ૨૦૨૫ નો મેડિસિન અથવા ફિઝિયોલોજીનો નોબેલ પુરસ્કાર મેરી ઈ. બ્રુનકો, ફ્રેડ રામ્સડેલ અને શિમોન સાકાગુચીને 'પેરિફેરલ ઇમ્યુન ટોલરન્સ'ની શોધ માટે મળ્યો છે.
  • ખાસ નોંધ: ૨૦૨૫ નો ગણિતનો પ્રખ્યાત 'એબેલ પુરસ્કાર' જાપાનના મહાન ગણિતશાસ્ત્રી મસાકી કાશિવારાને એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.
  • ભારત સરકારના સર્વોચ્ચ વિજ્ઞાન પુરસ્કાર 'રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન પુરસ્કાર ૨૦૨૫' માં 'વિજ્ઞાન રત્ન' એવોર્ડ પ્રોફેસર જયંત વિષ્ણુ નારલીકરને મરણોત્તર એનાયત કરાયો છે.
  • આ રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન પુરસ્કાર કુલ ચાર શ્રેણીમાં અપાય છે, જેમાં વિજ્ઞાન રત્ન, વિજ્ઞાન શ્રી, વિજ્ઞાન યુવા અને વિજ્ઞાન ટીમનો સમાવેશ થાય છે.
  • કોમ્પ્યુટર સાયન્સનો સર્વોચ્ચ એવોર્ડ 'A.M. Turing Award 2025' ચાર્લ્સ એચ. બેનેટ અને ગિલ્સ બ્રાસાર્ડને ક્વોન્ટમ ક્રિપ્ટોગ્રાફીના પાયાના સંશોધન માટે અપાયો છે.
  • નકારાત્મક ગુણ અંગે ચેતવણી.
  • વિદ્યાર્થી મિત્રો, હવે સમય છે 'નકારાત્મક ગુણ અંગે ચેતવણી' નો.
  • અહીં કેટલાક ગૂંચવણભર્યા તથ્યો છે જ્યાં તમારા ૦.૨૫ ગુણ કપાઈ શકે છે, સાવધાન રહેજો.
  • 'નિસાર' પ્રોજેક્ટ એ પૃથ્વીના અવલોકન માટેનો અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટ છે. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ નામના આધારે તેને ચંદ્ર કે સૂર્ય મિશન સમજે છે, જે ભૂલ છે.
  • ડીપ ઓશન મિશન હેઠળનું સબમર્સિબલ 'મત્સ્ય-6000' ટાઇટેનિયમ એલોયમાંથી બનેલું છે, સ્ટીલમાંથી નહીં. સ્ટીલનો ઉપયોગ માત્ર છીછરા પાણીના ટેસ્ટિંગ માટે જ થયો હતો.
  • ગગનયાનમાં મોકલાતો રોબોટ 'વ્યોમમિત્ર' એ માનવરહિત મિશનનો ભાગ છે અને તે એક હ્યુમનોઇડ રોબોટ છે, તે કોઈ લશ્કરી હથિયાર કે મિસાઇલ સિસ્ટમ નથી.
  • 'રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન પુરસ્કાર'માં 'વિજ્ઞાન રત્ન' એ લાઈફટાઈમ અચીવમેન્ટ માટે અપાય છે, જ્યારે 'વિજ્ઞાન શ્રી' મિડ-કરિયર યોગદાન માટે છે, બંને વચ્ચે ભૂલ ન કરતા.
  • આ રિવિઝન પોઈન્ટ્સને બે થી ત્રણ વાર સાંભળજો, તમારો આ વિષય પૂરેપૂરો પાકો થઈ જશે. પરીક્ષા સારથી સાથે જોડાયેલા રહેવા બદલ આભાર, ખૂબ ખૂબ શુભકામનાઓ!