ખાસ નોંધ: ઓડિયો રિવિઝન માત્ર એપમાં ઉપલબ્ધ છે
અહીં આપેલી મેગા રિવિઝન નોટ્સ તમે વાંચી શકો છો. જો તમે આ નોટ્સને મુસાફરી કરતા અથવા કામ કરતા ઓડિયો સ્વરૂપે સાંભળવા માંગતા હોવ, તો હમણાં જ આપણી 'પરીક્ષા સારથી' એપ પ્લેસ્ટોર પરથી ડાઉનલોડ કરો.
એપ ડાઉનલોડ કરો
- નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો, પરીક્ષા સારથીમાં તમારું સ્વાગત છે.
- આજે આપણે રાજનીતિ અને શાસનતંત્ર રાજ્ય અને દેશ ના પ્રવાહો અને માળખાનું સઘન પુનરાવર્તન કરીશું, તો ચાલો શરૂ કરીએ.
- ભારતનું શાસનતંત્ર અને બંધારણીય માળખું નીચે મુજબ છે.
- ભારતના બંધારણના અનુચ્છેદ 1 મુજબ ભારતને રાજ્યોનો સંઘ એટલે કે યુનિયન ઓફ સ્ટેટ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
- ભારત દેશ એક સાર્વભૌમ, સમાજવાદી, બિનસાંપ્રદાયિક અને લોકતાંત્રિક ગણરાજ્ય છે.
- ભારતની શાસન વ્યવસ્થા વેસ્ટમિન્સ્ટર શૈલીની સંસદીય પ્રણાલી પર આધારિત છે.
- ભારતીય શાસન વ્યવસ્થામાં સત્તાનું વિભાજન મુખ્ય ત્રણ અંગોમાં કરવામાં આવ્યું છે જે ધારાસભા, કારોબારી અને ન્યાયતંત્ર છે.
- ધારાસભાનું મુખ્ય કાર્ય દેશ માટે કાયદા ઘડવાનું અને તેમાં સુધારા કરવાનું છે.
- ભારતની સંસદ દ્વિગૃહી છે જેમાં નીચલું ગૃહ લોકસભા અને ઉપલું ગૃહ રાજ્યસભા તરીકે ઓળખાય છે.
- લોકસભામાં 543 ચૂંટાયેલા સભ્યો હોય છે અને તેની મુદત 5 વર્ષની હોય છે.
- રાજ્યસભા રાજ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેમાં 250 સભ્યો હોય છે.
- રાજ્યસભા એક કાયમી ગૃહ છે અને તેના એક તૃતીયાંશ સભ્યો દર બે વર્ષે નિવૃત્ત થાય છે.
- કારોબારી દેશમાં વહીવટી તંત્રનું સંચાલન અને કાયદાઓનો અમલ કરાવવાની જવાબદારી નિભાવે છે.
- કારોબારીમાં રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન, મંત્રીમંડળ અને કાયમી અમલદારોનો સમાવેશ થાય છે.
- ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દેશના બંધારણીય અને ઔપચારિક વડા છે તથા સશસ્ત્ર દળોના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ છે.
- વડાપ્રધાન એ સરકારના વાસ્તવિક વડા છે જેઓ કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળનું નેતૃત્વ કરે છે.
- બંધારણના અનુચ્છેદ 74 મુજબ રાષ્ટ્રપતિને સલાહ અને મદદ આપવા માટે વડાપ્રધાનના નેતૃત્વમાં એક મંત્રીપરિષદ રહેશે.
- મંત્રીપરિષદ સામૂહિક રીતે લોકસભાને જવાબદાર હોય છે.
- ભારતનું ન્યાયતંત્ર સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર અને એકીકૃત છે જે લોકશાહીની આધારશિલા ગણાય છે.
- સર્વોચ્ચ અદાલત દેશની સૌથી મોટી ન્યાયિક સંસ્થા છે જે બંધારણ અને નાગરિકોના મૂળભૂત હકોની રક્ષક છે.
- ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ સહિત કુલ 34 ન્યાયાધીશોની જોગવાઈ છે.
- સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિ વય 65 વર્ષ અને વડી અદાલતના ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિ વય 62 વર્ષ છે.
- નિવૃત્તિ બાદ સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશો ભારતની કોઈપણ અદાલતમાં વકીલાત કરી શકતા નથી.
- ભારતમાં હાલમાં કુલ 25 વડી અદાલતો એટલે કે હાઈકોર્ટ કાર્યરત છે.
- સર્વોચ્ચ અદાલતના ચુકાદાઓ કાયમી દસ્તાવેજ ગણાય છે તેથી તેને નજીરી અદાલત અથવા કોર્ટ ઓફ રેકોર્ડ પણ કહેવાય છે.
- હવે અન્ય અગત્યના મુદ્દાઓ વિશે ચર્ચા કરીએ.
- કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચેના સંબંધો અને સંઘવાદ વિશેની માહિતી નીચે મુજબ છે.
- ભારતીય સંઘવાદને અર્ધ-સંઘીય માળખા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે જેમાં કેન્દ્ર સરકાર વધુ શક્તિશાળી છે.
- ભારતીય બંધારણના ભાગ 11 માં અનુચ્છેદ 245 થી 255 સુધી કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના કાયદાકીય સંબંધો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
- ભાગ 11 માં જ અનુચ્છેદ 256 થી 263 સુધી કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના વહીવટી સંબંધોની જોગવાઈ છે.
- બંધારણના ભાગ 12 માં અનુચ્છેદ 268 થી 293 સુધી નાણાકીય સંબંધોની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
- બંધારણની સાતમી અનુસૂચિમાં સત્તાની વહેંચણી માટે ત્રણ યાદીઓ આપેલી છે જેમાં યુનિયન લિસ્ટ, સ્ટેટ લિસ્ટ અને સંયુક્ત યાદીનો સમાવેશ થાય છે.
- ખાસ નોંધ: યુનિયન લિસ્ટમાં 99 વિષયો, સ્ટેટ લિસ્ટમાં 61 વિષયો અને સંયુક્ત યાદીમાં 52 વિષયોનો સમાવેશ થાય છે.
- આ ત્રણેય યાદીમાં ન આવતા વિષયો પર કાયદો ઘડવાની શેષ સત્તા માત્ર કેન્દ્ર સરકાર એટલે કે સંસદ પાસે છે.
- અનુચ્છેદ 254 મુજબ જો સંયુક્ત યાદીના કોઈ વિષય પર કેન્દ્ર અને રાજ્યના કાયદા વચ્ચે સંઘર્ષ થાય તો કેન્દ્રનો કાયદો માન્ય ગણાય છે.
- અનુચ્છેદ 256 મુજબ રાજ્યોની કારોબારી સત્તાનો ઉપયોગ સંસદ દ્વારા ઘડાયેલા કાયદાઓનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે થવો જોઈએ.
- અનુચ્છેદ 355 મુજબ બાહ્ય આક્રમણ અને આંતરિક અશાંતિ સામે રાજ્યોનું રક્ષણ કરવાની જવાબદારી કેન્દ્ર સરકારની છે.
- અનુચ્છેદ 356 અંતર્ગત રાજ્યોમાં બંધારણીય કટોકટી વખતે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવામાં આવે છે જેનો અત્યાર સુધીમાં 130 થી વધુ વખત ઉપયોગ થયો છે.
- વર્ષ 1994 ના એસ. આર. બોમ્મઈ કેસના ચુકાદાએ અનુચ્છેદ 356 ના દુરુપયોગ પર અંકુશ લગાવ્યો હતો અને વિધાનસભા ભંગને ન્યાયિક સમીક્ષા હેઠળ મૂક્યો હતો.
- કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદો ઉકેલવા અને નીતિઓનું સંકલન કરવા અનુચ્છેદ 263 હેઠળ આંતર-રાજ્ય પરિષદની જોગવાઈ છે.
- સર્વોચ્ચ અદાલત અનુચ્છેદ 131 અંતર્ગત કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદો સાંભળવાની મૂળ અધિકારિતા ધરાવે છે.
- બંધારણના અનુચ્છેદ 280 હેઠળ દર પાંચ વર્ષે નાણાપંચની રચના કરવામાં આવે છે.
- 14 માં નાણાપંચે કેન્દ્રીય કરવેરાની વહેંચણીમાં રાજ્યોનો હિસ્સો 32 ટકાથી વધારીને 42 ટકા કર્યો હતો.
- 15 માં નાણાપંચે જમ્મુ કાશ્મીર અને લદ્દાખને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો દરજ્જો મળવાને કારણે આ હિસ્સો 41 ટકા નિર્ધારિત કર્યો છે.
- સરકારી નીતિઓમાં સહકારી સંઘવાદને પ્રોત્સાહન આપવા 1 જાન્યુઆરી 2015 ના રોજ આયોજન પંચના સ્થાને નીતિ આયોગની રચના કરવામાં આવી હતી.
- કેન્દ્ર અને રાજ્યોની નાણાકીય સત્તાઓને અસર કરતો ગુડ્સ અને સર્વિસ ટેક્સ એટલે કે જીએસટી 1 જુલાઈ 2017 ના રોજ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
- જીએસટી કાઉન્સિલની સ્થાપના અનુચ્છેદ 279A હેઠળ કરવામાં આવી છે જે સહકારી સંઘવાદનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
- જીએસટી કાઉન્સિલમાં કોઈપણ નિર્ણય લેવા માટે કેન્દ્રનું મહત્ત્વ એક તૃતીયાંશ અને તમામ રાજ્યોનું મહત્ત્વ બે તૃતીયાંશ હોય છે.
- વર્ષ 2025 ની 56 મી જીએસટી કાઉન્સિલની બેઠકમાં જીએસટી માળખાને બે સ્લેબમાં એટલે કે 5 ટકા અને 18 ટકામાં સરળ બનાવવામાં આવ્યું છે.
- સરકારી નીતિઓના અમલીકરણ માટે રાજ્યોમાં જિલ્લા સ્તરે જિલ્લા કલેક્ટર અને ગ્રામ્ય સ્તરે પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ કાર્યરત હોય છે.
- વર્ષ 2025 ના રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ અને બંધારણીય સુધારાની માહિતી નીચે મુજબ છે.
- વર્ષ 2025 માં 130 મો બંધારણીય સુધારો બિલ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
- 130 માં સુધારા બિલનો હેતુ જો કોઈ પ્રધાનમંત્રી, મુખ્યમંત્રી કે મંત્રી ગંભીર ગુના માટે સળંગ 30 દિવસ કસ્ટડીમાં રહે તો તેમને પદ પરથી દૂર કરવાનો છે.
- ગ્રામીણ રોજગારી ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી બદલાવ લાવતો વિકસિત ભારત જી રામ જી એક્ટ 2025 પસાર કરવામાં આવ્યો છે.
- આ નવો કાયદો 2005 ના મનરેગા એટલે કે મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી અધિનિયમનું સ્થાન લેશે.
- જી રામ જી એક્ટ હેઠળ ગ્રામીણ પરિવારો માટે રોજગાર ગેરંટી 100 દિવસથી વધારીને 125 દિવસ પ્રતિ વર્ષ કરવામાં આવી છે.
- ખાસ ધ્યાન રાખો: આ કાયદા હેઠળ જો માંગણી કર્યાના 15 દિવસમાં રોજગારી ન મળે તો બેરોજગારી ભથ્થું ચૂકવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
- જી રામ જી એક્ટમાં વહીવટી ખર્ચની મર્યાદા 6 ટકાથી વધારીને 9 ટકા કરવામાં આવી છે.
- આ કાયદા હેઠળ જળ સુરક્ષા, મૂળભૂત ગ્રામીણ માળખું, આજીવિકા લક્ષી માળખું અને આબોહવા અનુકૂલન એમ ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
- દેશની જૂની ફોજદારી કાયદા પ્રણાલીને બદલીને ભારતીય ન્યાય સંહિતા, ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા અને ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
- આ નવા કાયદાઓનો મુખ્ય હેતુ બ્રિટિશ સમયની દંડ આપવાની પ્રથાને બદલે ન્યાય પ્રદાન કરવાનો છે.
- વર્ષ 2025-26 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં સરકારી અધિકારીઓની તાલીમ માટે 299 કરોડ રૂપિયા અને વહીવટી સુધારા માટે 65 કરોડ રૂપિયા ફાળવવામાં આવ્યા છે.
- ઉત્પાદન ક્ષેત્રને વેગ આપવા 2025-26 ના બજેટમાં નેશનલ મેન્યુફેક્ચરિંગ મિશનની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
- આ મિશનનો લક્ષ્યાંક વર્ષ 2035 સુધીમાં જીડીપીમાં મેન્યુફેક્ચરિંગનો હિસ્સો 12.9 ટકાથી વધારીને 25 ટકા કરવાનો છે.
- પ્રત્યક્ષ કરવેરામાં સરળતા લાવવા માટે નવો ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ 2025 પસાર કરવામાં આવ્યો છે જે 1 એપ્રિલ 2026 થી અમલમાં આવશે.
- નવા ટેક્સ માળખામાં સામાન્ય નાગરિકો માટે નવી કર વ્યવસ્થા હેઠળ 12 લાખ રૂપિયા સુધીની આવકને કરમુક્ત કરવામાં આવી છે.
- પગારદાર વર્ગ માટે સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન 50 હજારથી વધારીને 75 હજાર રૂપિયા કરવામાં આવ્યું છે.
- ઉડ્ડયન ક્ષેત્રના આધુનિકીકરણ માટે 1934 ના એરક્રાફ્ટ એક્ટની જગ્યાએ ભારતીય વાયુયાન વિધેયક 2024 પસાર કરવામાં આવ્યું છે.
- સીમાંકનની પ્રક્રિયા વર્ષ 2026 પછી શરૂ થશે જેમાં લોકસભાની બેઠકોની ફાળવણી ફરીથી નક્કી કરવામાં આવશે.
- દક્ષિણના રાજ્યોની વસ્તી નિયંત્રણની સારી કામગીરીને કારણે તેમનું રાજકીય વર્ચસ્વ ન ઘટે તે સીમાંકન પ્રક્રિયામાં મોટો પડકાર છે.
- પર્યાવરણીય મંજૂરીઓને સરળ બનાવવા માટે સિંગલ વિન્ડો પોર્ટલ પરિવેશ 3.0 કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે.
- ગુજરાત રાજ્યના વહીવટી સુધારા અને શાસન પ્રવાહો નીચે મુજબ છે.
- ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2025 ને શહેરી વિકાસ વર્ષ તરીકે જાહેર કર્યું છે.
- ગુજરાતમાં વહીવટી વિકેન્દ્રીકરણ માટે સૌથી મોટો ઐતિહાસિક નિર્ણય લેતા 17 નવા તાલુકાઓ બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
- બનાસકાંઠા જિલ્લામાંથી વાવ-થરાદ નામનો નવો જિલ્લો બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
- શહેરી વિકાસ અંતર્ગત નગરપાલિકાઓની ટેકનિકલ અને વહીવટી મંજૂરીની મર્યાદામાં 50 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
- વહીવટી માળખામાં સુધારા લાવવા માટે મુખ્યમંત્રીના મુખ્ય સલાહકાર ડૉ. હસમુખ અઢિયાની અધ્યક્ષતામાં ગુજરાત વહીવટી સુધારણા આયોગ એટલે કે ગાર્કની રચના કરવામાં આવી છે.
- ગુજરાત એડમિનિસ્ટ્રેટિવ રિફોર્મ્સ કમિશન દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 6 અહેવાલો સુપરત કરવામાં આવ્યા છે.
- ગાર્કના પાંચમા અહેવાલનો મુખ્ય વિષય ડિજિટલ સિટિઝન સર્વિસ ડિલિવરી છે.
- પાંચમા અહેવાલમાં વન સ્ટેટ વન પોર્ટલની વિભાવના અંતર્ગત ડિજિટલ ગુજરાત 2.0 વિકસાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
- આ અહેવાલ સિંગલ સાઇન ઓન સિસ્ટમ દ્વારા નાગરિકોને એક જ વાર માહિતી આપો અને વારંવાર લાભ મેળવો ના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરવાનું સૂચવે છે.
- તમામ જનસેવા કેન્દ્રોનું આધુનિકીકરણ કરી પ્રતિક્રિયાત્મક શાસનમાંથી સક્રિય શાસન તરફ જવાની ભલામણ ગાર્ક દ્વારા કરાઈ છે.
- ગાર્કના છઠ્ઠા અહેવાલનો મુખ્ય વિષય સરકારી નોકરીઓની ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને ઝડપ લાવવાનો છે.
- આ અહેવાલ મુજબ વર્ગ 1 અને 2 ના સમાન શૈક્ષણિક લાયકાત ધરાવતા સંવર્ગોની સંયુક્ત પરીક્ષા લેવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
- ખાસ નોંધ: ગૌણ સેવા પસંદગી મંડળ દ્વારા લેવાતી બિન-તકનીકી વર્ગ 3 ની જગ્યાઓ માટે સામાન્ય પ્રવેશ પરીક્ષા લેવાની ભલામણ કરાઈ છે.
- ભરતી પ્રક્રિયાનો સમયગાળો ઘટાડીને 3 તબક્કાની પરીક્ષા માટે 9 થી 12 મહિના અને 2 તબક્કાની પરીક્ષા માટે 6 થી 9 મહિના કરવાનું લક્ષ્ય રખાયું છે.
- આરોગ્ય વિભાગની ભરતી માટે એક અલગ મેડિકલ સર્વિસ રિક્રુટમેન્ટ બોર્ડ બનાવવાની ગાર્ક દ્વારા ભલામણ કરવામાં આવી છે.
- ઉમેદવારોના દસ્તાવેજ ચકાસણી માટે ડીજીલોકર અને ઓનલાઈન ડેટાબેઝ આધારિત ડિજિટલ પ્રક્રિયા અપનાવવાનું સૂચન છે.
- ભરતી પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા વધારવા અલગથી એક્ઝામ મોનિટરિંગ યુનિટ સ્થાપવાની જોગવાઈ કરાઈ છે.
- ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને દરેક વિભાગ માટે 10 વર્ષનું ભરતી કેલેન્ડર બનાવવાની ભલામણ ગાર્કના છઠ્ઠા અહેવાલમાં છે.
- ગુજરાત સરકારે ડિજિટલ ગવર્નન્સ ક્ષેત્રે નવી ક્રાંતિ લાવતા ગુજરાત એઆઇ સ્ટેક અને ક્લાઉડ એડોપ્શન ગાઈડલાઈન્સ 2025 લોન્ચ કરી છે.
- રાજ્ય સરકાર આગામી પાંચ વર્ષમાં 2.5 લાખ લોકોને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડેટા સાયન્સમાં તાલીમ આપશે.
- ગાંધીનગરના ગિફ્ટ સિટી ખાતે ઇન્ડિયન એઆઇ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશનની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.
- વર્ષ 2025-26 માં રાજ્ય સરકારે રોકાણો આકર્ષવા વાઇબ્રન્ટ ગુજરાતના મોડેલને વિસ્તૃત કરી પ્રાદેશિક પરિષદોની શરૂઆત કરી છે.
- રાજકોટમાં સિરામિક અને ગ્રીન એનર્જી, મહેસાણામાં કૃષિ પ્રક્રિયા અને સુરતમાં હીરા તથા કાપડ ઉદ્યોગ પર પ્રાદેશિક પરિષદો યોજવામાં આવી છે.
- નીતિ આયોગના ફિસ્કલ હેલ્થ ઇન્ડેક્સ 2026 માં દેવાના શ્રેષ્ઠ વ્યવસ્થાપન અને આર્થિક વૃદ્ધિના કારણે ગુજરાત સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતું રાજ્ય બન્યું છે.
- પંચાયત ડિવોલ્યુશન ઇન્ડેક્સ 2024 માં કેરળ અને કર્ણાટક રાજ્યની પંચાયતોની નાણાકીય સ્વાયત્તતા ઉત્તમ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
- મિશન કર્મયોગી અને ડિજિટલ સુશાસન અંગેની વિગતો નીચે મુજબ છે.
- સનદી અધિકારીઓની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે 2 સપ્ટેમ્બર 2020 ના રોજ મિશન કર્મયોગી શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
- મિશન કર્મયોગીનું પૂરું નામ નેશનલ પ્રોગ્રામ ફોર સિવિલ સર્વિસિસ કેપેસિટી બિલ્ડિંગ છે.
- આ મિશન અંતર્ગત માનવ સંસાધન વ્યવસ્થાપનને નિયમ આધારિતથી બદલીને ભૂમિકા આધારિત બનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
- મિશન કર્મયોગી હેઠળ અધિકારીઓને ઓનલાઈન તાલીમ આપવા માટે આઈગોટ કર્મયોગી પ્લેટફોર્મ બનાવવામાં આવ્યું છે.
- તાજેતરમાં 25 ડિસેમ્બર 2025 ના રોજ સુશાસન દિવસ નિમિત્તે કેન્દ્ર સરકારે 5 નવા ડિજિટલ ગવર્નન્સ સુધારાઓ લોન્ચ કર્યા છે.
- જેમાં એક્સ સર્વિસમેન અનામત સંકલન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ રિક્રુટમેન્ટ ટૂલ અને ઈ-એચઆરએમએસ 2.0 મોબાઈલ એપ સામેલ છે.
- આ ઉપરાંત આઈગોટ એઆઈ પ્લેટફોર્મ અને કર્મયોગી ડિજિટલ લર્નિંગ લેબ 2.0 નો પણ શુભારંભ કરવામાં આવ્યો છે.
- આઈગોટ પ્લેટફોર્મ પર એઆઈ સારથિ અને એઆઈ ટ્યુટર જેવી નવી સુવિધાઓ ઉમેરવામાં આવી છે.
- તાલીમમાં વિવિધતા લાવવા મિશન કર્મયોગીએ વિશ્વ વિખ્યાત સંસ્થા કોર્સેરા સાથે કરાર કર્યા છે.
- ગ્રામ પંચાયતોના વહીવટ માટે કાર્યરત ઈ ગ્રામ સ્વરાજ પોર્ટલને હવે 22 બંધારણીય ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યું છે.
- આ માટે એઆઈ આધારિત ભાષિની ટૂલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
- નાગરિક કેન્દ્રીય સેવાઓના આકલન માટે ભારત સરકાર દ્વારા ગુડ ગવર્નન્સ ઇન્ડેક્સ બહાર પાડવામાં આવે છે.
- નાગરિક સેવાઓ પૂરી પાડવાના ડિજિટાઈઝેશન અને ડીબીટીને કારણે સુશાસન પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બની છે.
- વહીવટી તંત્રના 70-20-10 લર્નિંગ મોડેલ અંતર્ગત 70 ટકા શીખવાનું કામ ફરજ પરના અનુભવ પરથી થાય છે.
- પંચાયતોના ડિજિટલ સશક્તિકરણ માટે ગ્રામ પંચાયતોમાં 31 હજાર જેટલા કમ્પ્યુટર્સની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
- સર્વોચ્ચ અદાલતના વર્ષ 2025 ના સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાઓ નીચે મુજબ છે.
- વર્ષ 2025 માં સર્વોચ્ચ અદાલતે બંધારણ, પર્યાવરણ અને માનવાધિકાર સંબંધી કેટલાક ઐતિહાસિક ચુકાદાઓ આપ્યા છે.
- પાડી કૌશિક રેડ્ડી વિરુદ્ધ સ્ટેટ ઓફ તેલંગાણા કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે પક્ષપલટા કાયદા હેઠળ સ્પીકરના નિર્ણયો ન્યાયિક સમીક્ષાને પાત્ર છે.
- દસમી અનુસૂચિ અંતર્ગત સ્પીકરને કોઈ બંધારણીય મુક્તિ મળતી નથી તેવું અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે.
- વકફ એમેન્ડમેન્ટ એક્ટ 2025 ની કેટલીક જોગવાઈઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટે વચગાળાનો સ્ટે આપ્યો છે.
- જેમાં પાંચ વર્ષ સુધી ઇસ્લામ પાળ્યા પછી જ વકફ બનાવી શકાશે તેવી જોગવાઈને પૂરતી વ્યવસ્થાના અભાવે રોકવામાં આવી છે.
- સરકારી મિલકતોના શીર્ષક વિવાદો મહેસૂલ અધિકારીઓ ઉકેલશે તે જોગવાઈને પણ સત્તા વિભાજનના સિદ્ધાંત વિરુદ્ધ ગણીને સ્ટે અપાયો છે.
- ઓલ ઇન્ડિયા જજીસ એસોસિએશન કેસમાં સિવિલ જજની પરીક્ષામાં બેસવા માટે 3 વર્ષની વકીલાતની પ્રેક્ટિસને ફરજિયાત કરવામાં આવી છે.
- ખાસ ધ્યાન રાખો: ગાયત્રી બાલાસામી કેસમાં પાંચ જજોની બેન્ચે બહુમતીથી ચુકાદો આપ્યો છે કે અદાલતો પાસે આર્બિટ્રલ એવોર્ડને સુધારવાની મર્યાદિત સત્તા છે.
- અમર જૈન વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા કેસમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે કે ડિજિટલ એક્સેસ મેળવવો એ અનુચ્છેદ 21 હેઠળ મૂળભૂત અધિકાર છે.
- વિકલાંગ વ્યક્તિઓ માટે ડિજિટલ કેવાયસીની પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા પ્રજ્ઞા પ્રસૂન કેસમાં અદાલતે સરકારને 20 નિર્દેશો આપ્યા છે.
- જૈન કૌશિક કેસમાં નોકરી આપવાનો ઇનકાર કરવા બદલ ટ્રાન્સજેન્ડર મહિલાને વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપી લિંગ સમાનતાનો સંદેશ અપાયો છે.
- વનશક્તિ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા કેસમાં પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ માટે પૂર્વ પર્યાવરણીય અસર આકારણી એટલે કે ઈઆઈએ ને ફરજિયાત ગણાવ્યું છે.
- પર્યાવરણીય મંજૂરીઓ માટે પાછળથી અપાતી મંજૂરીઓને સુપ્રીમ કોર્ટે રદબાતલ ઠેરવી છે.
- અરવલ્લી પર્વતમાળાના સંરક્ષણ માટે ગોદાવર્મન તિરુમલપદ કેસમાં સસ્ટેનેબલ માઇનિંગ મેનેજમેન્ટ પ્લાન બનાવવા કેન્દ્રને નિર્દેશ અપાયો છે.
- સુરેન્દ્ર કોલી વિરુદ્ધ ઉત્તરપ્રદેશ રાજ્યના કેસમાં નિઠારી હત્યાકાંડના આરોપીને અપૂરતા પુરાવાના કારણે મુક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
- મદ્રાસ બાર એસોસિએશન કેસમાં ટ્રિબ્યુનલ રિફોર્મ્સ એક્ટ 2021 ની ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા છીનવતી કેટલીક જોગવાઈઓને ગેરબંધારણીય ઠેરવી છે.
- અદાલતે તમામ ન્યાયાલય પરિસરોમાં વિકલાંગ અને ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ માટે અલગ શૌચાલય સુવિધા ઉભી કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
- જિમ કોર્બેટ ટાઇગર રિઝર્વ કેસમાં કોર વિસ્તારની અંદર ટાઇગર સફારીને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો છે.
- વકીલ અને અસીલની ગુપ્તતા જાળવી રાખવા માટે અદાલતે ફોજદારી કેસોમાં વકીલોને સમન્સ મોકલવા બાબતે કડક માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે.
- ઉચ્ચ ન્યાયાલયોના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો માટે સમાન રેન્ક સમાન પેન્શનનો સિદ્ધાંત લાગુ કરવા સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રને નિર્દેશ આપ્યો છે.
- નકારાત્મક ગુણથી બચવા માટેની ચેતવણી: ખાસ ધ્યાન રાખો કે નીચેના મુદ્દાઓમાં ભૂલ થવાથી નકારાત્મક ગુણ મળી શકે છે.
- નાણાપંચની જોગવાઈઓમાં ગેરસમજ ન થાય, 14 માં નાણાપંચે રાજ્યોનો હિસ્સો 42 ટકા કર્યો હતો, પરંતુ 15 માં નાણાપંચે તે ઘટાડીને 41 ટકા કર્યો છે, 43 ટકા નહિ.
- રોજગાર ગેરંટી યોજનામાં મનરેગા કાયદા હેઠળ 100 દિવસની રોજગારી હતી, પરંતુ નવા કાયદા હેઠળ આ ગેરંટી 125 દિવસની કરવામાં આવી છે.
- ગાર્ક રિપોર્ટના વિષયોમાં ગેરસમજ ન થાય, ગાર્કનો 5 મો અહેવાલ ડિજિટલ સિટિઝન સર્વિસ ડિલિવરી અંગે છે જ્યારે 6 ઠ્ઠો અહેવાલ ભરતી પ્રક્રિયાના સુધારા માટેનો છે.
- જીએસટીના નવા માળખામાં હવે માત્ર 2 જ સ્લેબ છે: 5 ટકા અને 18 ટકા, જૂના 4 સ્લેબવાળા વિકલ્પને ભૂલથી પણ પસંદ ન કરવા.
- આ પુનરાવર્તનના મુદ્દાઓને બે થી ત્રણ વાર સાંભળવા, જેથી આ વિષય પૂરેપૂરો તૈયાર થઈ જશે.
- પરીક્ષા સારથી સાથે જોડાયેલા રહેવા બદલ આભાર અને પરીક્ષા માટે ખૂબ ખૂબ શુભકામનાઓ.
