ખાસ નોંધ: ઓડિયો રિવિઝન માત્ર એપમાં ઉપલબ્ધ છે
અહીં આપેલી મેગા રિવિઝન નોટ્સ તમે વાંચી શકો છો. જો તમે આ નોટ્સને મુસાફરી કરતા અથવા કામ કરતા ઓડિયો સ્વરૂપે સાંભળવા માંગતા હોવ, તો હમણાં જ આપણી 'પરીક્ષા સારથી' એપ પ્લેસ્ટોર પરથી ડાઉનલોડ કરો.
એપ ડાઉનલોડ કરો
- નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો, પરીક્ષા સારથીમાં તમારું સ્વાગત છે.
- આજે આપણે ખેલકૂદ અને રમતોનું રિવિઝન કરીશું, તો ચાલો શરૂ કરીએ.
- ગુજરાતની પરંપરાગત રમતો અને તેનો ઇતિહાસ.
- ગુજરાતની પરંપરાગત રમતોમાં રસ્સાકસી, પતંગબાજી, મલખરા, એકલી-દોકલી અને સાતોલિયા (લગોરી) નો સમાવેશ થાય છે.
- મલખરા એ ગુજરાતની પ્રાચીન કુસ્તી છે, જેનો ઉદ્ભવ પ્રથમ સહસ્ત્રાબ્દીની શરૂઆતમાં થયો હોવાનું મનાય છે.
- મલખરા શબ્દ બે શબ્દોનો બનેલો છે, જેમાં 'મલ' એટલે કુસ્તીબાજ અને 'ખરા' એટલે લડાઈ.
- ગિલ્લી-દંડાની રમતનો ઇતિહાસ ૨૫૦૦ વર્ષ જૂનો છે અને મહાભારતમાં પાંડવો અને કૌરવો આ રમત 'વિટયા' નામથી રમતા હોવાનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.
- ગિલ્લી-દંડામાં વપરાતી ગિલ્લી ૩ થી ૬ ઇંચ લાંબી હોય છે અને દંડો ૨ થી ૩ ફૂટ લાંબો હોય છે.
- ખો-ખોની રમતની શરૂઆત પ્રાચીન સમયમાં રથ પર રમાતી રમત 'રથેરા' પરથી થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
- ખાસ નોંધ લેજો, ખો-ખોના મેદાનની લંબાઈ ૨૭ મીટર અને પહોળાઈ ૧૬ મીટર હોય છે.
- મેદાનમાં વચ્ચેની સેન્ટ્રલ લેન ૨૪ મીટર લાંબી હોય છે અને તેને કાપતી ૮ ક્રોસ લેન હોય છે.
- ખો-ખોની મેચમાં દરેક ટીમના ૧૨ ખેલાડીઓ હોય છે, જેમાંથી ૯ ખેલાડીઓ મેદાનમાં સક્રિય રીતે રમે છે.
- બંને છેડે ૧.૨ મીટર ઊંચાઈના બે લાકડાના થાંભલા લગાવવામાં આવેલા હોય છે.
- વર્ષ ૧૯૧૪ માં પૂણેના ડેક્કન જિમખાના દ્વારા ખો-ખોના આધુનિક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા હતા અને ૧૯૩૬ ના બર્લિન ઓલિમ્પિકમાં ખો-ખો અને મલ્લખંભ જેવી રમતોનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું.
- આટ્યા-પાટ્યા રમતને મહારાષ્ટ્રની પરંપરાગત રમત માનવામાં આવે છે, જેમાં ૯ ખેલાડીઓની બે ટીમ સામસામે હોય છે.
- આ રમત ૭-૭ મિનિટની ૪ ઇનિંગ્સમાં રમાય છે અને તેમાં કુલ ૯ ખાઈ (ટ્રેન્ચ) હોય છે.
- તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
- ભારતની અન્ય પારંપરિક રમતો.
- કબડ્ડીને મહારાષ્ટ્રમાં હુતુતુ, બાંગ્લાદેશમાં હાડુડુ અને તમિલનાડુમાં સદુગુડુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
- કબડ્ડીમાં વિરોધી ટુકડીમાં જનાર ખેલાડીને રેડર કહેવામાં આવે છે અને એક ટીમમાં ૭ ખેલાડીઓ હોય છે.
- ખાસ ધ્યાન આપજો, મલ્લખંભની રમત ૧૨મી સદીની છે, જેનો ઉલ્લેખ ચાલુક્ય વંશના રાજા સોમેશ્વર ત્રીજાના પુસ્તક 'માનસોલ્લાસ' માં જોવા મળે છે.
- મલ્લખંભ એ મહારાષ્ટ્રમાં વિકસિત થયેલી રમત છે, જેને ૨૦મી સદીમાં કર્ણાટકમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી.
- લંગડી રમતનો ઉદ્ભવ પાંડ્ય રાજવંશ દરમિયાન થયો હતો, ત્યારે તેને નોન્ડિયાટ્ટમ કહેવાતી હતી.
- લંગડીની મેચ ૯-૯ મિનિટની ૪ ઇનિંગ્સમાં રમાય છે, જેમાં કુલ ૩૬ મિનિટનો સમય હોય છે.
- મણિપુરની પરંપરાગત રમત સગોલ કાંગજેઇને આધુનિક પોલો રમતની પૂર્વગામી માનવામાં આવે છે.
- જેમાં સગોલ એટલે ઘોડો અને કાંગજેઇ એટલે લાકડી એવો અર્થ થાય છે.
- કર્ણાટકના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં રમાતી ભેંસોની રેસને 'કંબલા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
- સાતોલિયા રમતને ૭ પથ્થર અથવા તો લગોરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
- તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
- ગુજરાત સરકારની રમતગમત નીતિઓ અને ખેલ મહાકુંભ.
- ગુજરાતમાં વર્ષ ૨૦૧૦ માં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા 'ખેલ મહાકુંભ' ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી.
- ખેલ મહાકુંભનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય 'રમે તે ખીલે છે', અને શરુઆતમાં તેમાં ૨૧ રમતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
- દિવ્યાંગ ખેલાડીઓ માટે સ્પેશિયલ ખેલ મહાકુંભનું પણ આયોજન થાય છે, જેમાં ૩૫૦૦૦ થી વધુ ખેલાડીઓ ભાગ લે છે.
- ખેલ મહાકુંભ ૨.૦ માં રેકોર્ડબ્રેક ૬૬ લાખથી વધુ ખેલાડીઓએ પંજીકરણ કરાવ્યું હતું.
- જ્યારે ખેલ મહાકુંભ ૩.૦ ની રાજ્ય કક્ષાની એથ્લેટિક્સ સ્પર્ધા નડિયાદના હાઈ-પર્ફોર્મન્સ સેન્ટરમાં યોજાઈ હતી.
- વર્ષ ૨૦૦૨ માં ગુજરાતનું રમતગમત બજેટ માત્ર ૨.૫ કરોડ રૂપિયા હતું, જે ૨૦૨૨ માં વધીને ૪૮૪ કરોડ રૂપિયાથી વધુ થઈ ગયું છે.
- ગુજરાત સરકાર દ્વારા ૨૦૦૬ માં 'શક્તિદૂત યોજના' શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય તાલીમ માટે આર્થિક સહાય આપવાનો છે.
- ડિસ્ટ્રિક્ટ લેવલ સ્પોર્ટ્સ સ્કૂલ યોજના અંતર્ગત પસંદ થયેલા ખેલાડીઓને મફત શિક્ષણ, રહેઠાણ અને એક લાખ રૂપિયાનો મેડીકલેઈમ આપવામાં આવે છે.
- ગુજરાત સરકારની શિષ્યવૃત્તિ અને સ્ટાઈપેન્ડ યોજના હેઠળ રાષ્ટ્રીય સ્તરે મેડલ જીતનાર ખેલાડીને ૨૫૦૦ રૂપિયા અને ભાગ લેનારને ૨૦૦૦ રૂપિયાની આર્થિક સહાય અપાય છે.
- સાહસિક રમતો માટે યુવાનોને મહત્તમ ૩૦,૦૦૦ રૂપિયા અથવા ખર્ચના ૭૫ ટકા ની આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે.
- સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ગુજરાત દ્વારા ૨૪૦ થી વધુ શાળાઓમાં ઇન-સ્કૂલ પ્રોગ્રામ ચલાવવામાં આવે છે.
- ગુજરાતમાં ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૭ માટે નવી સ્પોર્ટ્સ પોલિસી લાગુ કરવામાં આવી છે, જે ૧૩ મુખ્ય ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
- ખેલો ઇન્ડિયા સેન્ટર્સના ખેલાડીઓને વાર્ષિક ૬.૨૮ લાખ રૂપિયાની આર્થિક સહાય અપાય છે, જેમાં ૧.૨૦ લાખ રૂપિયા આઉટ ઓફ પોકેટ એલાઉન્સ સામેલ છે.
- સ્વર્ણિમ ગુજરાત સ્પોર્ટ્સ યુનિવર્સિટી ગુજરાતમાં આવેલી છે અને ટ્રાન્સસ્ટેડિયા દ્વારા અમદાવાદમાં ઇકા એરેના બનાવવામાં આવ્યું છે.
- તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
- ગુજરાતના ખ્યાતનામ રમતવીરો.
- ડાંગ જિલ્લાની એથ્લીટ સરિતા ગાયકવાડે ૨૦૧૮ એશિયન ગેમ્સમાં ૪x૪૦૦ મીટર રિલે દોડમાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો હતો.
- ખાસ ધ્યાન આપજો, સરિતા ગાયકવાડ સ્પ્રિન્ટર બનતા પહેલા ૨૦૧૦ સુધી ગુજરાત માટે ખો-ખોની રમત રમતા હતા.
- અમદાવાદની બેકસ્ટ્રોક સ્વિમર માના પટેલે ટોક્યો ઓલિમ્પિક ૨૦૨૦ માં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું.
- હરમીત દેસાઈ ટેબલ ટેનિસના ખેલાડી છે, જેમને ૨૦૧૯ માં અર્જુન એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
- વડોદરાના ટેબલ ટેનિસ ખેલાડી મનુષ શાહ અને દિયા ચિતલેની જોડી વર્લ્ડ ટેબલ ટેનિસ ઈવેન્ટમાં પહોંચનારી પ્રથમ ભારતીય મિક્સ ડબલ્સ જોડી બની હતી.
- ડાંગના ઓપીના ભિલાર એક પ્રખ્યાત ખો-ખો ખેલાડી છે, જેણે નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા ખો-ખો વર્લ્ડ કપમાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો હતો.
- રુદ્ર પટેલ ગુજરાતનો યુવા ક્રિકેટર છે જે અંડર-૧૯ ભારતીય ટીમ તરફથી રમે છે.
- મુરલી ગાવિતે ૨૦૧૯ એશિયન એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપમાં ૧૦,૦૦૦ મીટર દોડમાં બ્રોન્ઝ મેડલ જીત્યો હતો.
- અંકિતા રૈના આંતરરાષ્ટ્રીય ટેનિસ ખેલાડી છે અને ભાવિના પટેલ પેરા ટેબલ ટેનિસ ચેમ્પિયન છે.
- તેજસ બાકરે અને અંકિત રાજપારે ગુજરાતના જાણીતા ચેસ ગ્રાન્ડમાસ્ટર છે.
- રૂપેશ શાહ બિલિયર્ડ્સના ત્રણ વાર વર્લ્ડ ચેમ્પિયન રહી ચૂક્યા છે અને પૂજા વલા ગુજરાતની ખ્યાતનામ વોલીબોલ ખેલાડી છે.
- તો મિત્રો, આ હતા કેટલાક અગત્યના મુદ્દા, હવે આગળના વિષય તરફ વધીએ.
- ભારતની રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સિદ્ધિઓ.
- નીરજ ચોપરા વર્ષ ૨૦૨૨ માં ડાયમંડ લીગ ટ્રોફી જીતનાર પ્રથમ ભારતીય ખેલાડી બન્યા હતા, જ્યાં તેમણે ૮૮.૪૪ મીટર દૂર ભાલો ફેંક્યો હતો.
- ટોક્યો ઓલિમ્પિક ૨૦૨૦ માં ભારતના ૧૧૯ ખેલાડીઓના દળે ૭ મેડલ જીત્યા હતા.
- પેરિસ ઓલિમ્પિક ૨૦૨૪ માં ભારતના ૧૧૭ ખેલાડીઓએ ભાગ લીધો હતો અને ૬ મેડલ જીત્યા હતા.
- પેરિસ પેરાલિમ્પિક ૨૦૨૪ માં ભારતે રેકોર્ડ બ્રેક ૨૯ મેડલ જીત્યા હતા, જેમાં ૭ ગોલ્ડ, ૯ સિલ્વર અને ૧૩ બ્રોન્ઝનો સમાવેશ થાય છે.
- હાંગઝોઉ ૨૦૨૩ એશિયન ગેમ્સમાં ભારતે ૧૦૭ મેડલ જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો, જેમાં ૨૮ ગોલ્ડ, ૩૮ સિલ્વર અને ૪૧ બ્રોન્ઝ મેડલ સામેલ છે.
- ઐતિહાસિક સિદ્ધિ મેળવતા ભારતીય પુરુષ બેડમિન્ટન ટીમે મે ૨૦૨૨ માં પ્રથમ વખત 'થોમસ કપ' જીત્યો હતો.
- વર્ષ ૨૦૨૪ ના ફિડે ચેસ ઓલિમ્પિયાડમાં ભારતે ડબલ ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા છે.
- પી.આર. શ્રીજેશ હોકીના દિગ્ગજ ગોલકીપર છે, જેઓ મેજર ધ્યાનચંદ પછી પદ્મ ભૂષણ મેળવનાર બીજા હોકી ખેલાડી બન્યા છે.
- અચંતા શરથ કમલ ટેબલ ટેનિસના ખેલાડી છે, જેમને ૨૦૨૨ માં ખેલ રત્ન એવોર્ડ મળ્યો હતો.
- રવિચંદ્રન અશ્વિન ભારતના લેજેન્ડરી ઓફ-સ્પિનર છે, જેમને પદ્મશ્રી પુરસ્કાર મળ્યો છે.
- ભારતની મહિલા એથ્લીટ પી.ટી. ઉષાને 'પાયોલી એક્સપ્રેસ' અને મિલ્ખાસિંઘને 'ફ્લાઈંગ શીખ' ના નામથી ઓળખવામાં આવે છે.
- વર્ષ ૧૯૫૨ માં કે.ડી. જાધવ વ્યક્તિગત ઓલિમ્પિક મેડલ જીતનાર ભારતના પ્રથમ ખેલાડી હતા.
- મે ૨૦૧૬ માં અરુણાભ શાહ ઓસ્ટ્રેલિયા ખાતે અલ્ટ્રામેન ફિનિશ કરનાર પ્રથમ ભારતીય પુરુષ બન્યા હતા.
- રોહન બોપન્નાએ ૨૦૧૭ માં ફ્રેન્ચ ઓપનમાં મિક્સ ડબલ્સ જીતીને ગ્રાન્ડ સ્લેમ પોતાના નામે કર્યો હતો.
- નકારાત્મક ગુણ અંગે ખાસ નોંધ.
- વિદ્યાર્થી મિત્રો, ખાસ ધ્યાન આપજો.
- ખો-ખોની રમત અને લંગડીની રમતના સમય અને ખેલાડીઓની સંખ્યામાં મૂંઝવણ ન કરતા, ખો-ખો માં ૯ ખેલાડીઓ મેદાનમાં રમે છે, જ્યારે આટ્યા-પાટ્યાની રમતમાં પણ ૯ ખેલાડીઓ જ હોય છે, પરંતુ કબડ્ડીમાં ૭ ખેલાડીઓ હોય છે.
- પેરિસ ઓલિમ્પિકમાં ભારતે ૬ મેડલ જીત્યા હતા (૧૧૭ ખેલાડીઓએ ભાગ લીધો હતો), જ્યારે પેરિસ પેરાલિમ્પિકમાં ૨૯ મેડલ જીત્યા હતા (૮૪ પેરા-એથ્લેટ્સે ભાગ લીધો હતો), બંને આંકડાઓ અલગ છે એટલે ઉતાવળમાં ભૂલ ન કરતા.
- આ પુનરાવર્તનના મુદ્દાઓને બે થી ત્રણ વાર સાંભળજો, જેથી આ વિષય પૂરેપૂરો પાકો થઈ જશે.
- પરીક્ષા સારથી સાથે જોડાયેલા રહેવા બદલ આભાર, શુભકામનાઓ!
