ખાસ નોંધ: ઓડિયો રિવિઝન માત્ર એપમાં ઉપલબ્ધ છે
અહીં આપેલી મેગા રિવિઝન નોટ્સ તમે વાંચી શકો છો. જો તમે આ નોટ્સને મુસાફરી કરતા અથવા કામ કરતા ઓડિયો સ્વરૂપે સાંભળવા માંગતા હોવ, તો હમણાં જ આપણી 'પરીક્ષા સારથી' એપ પ્લેસ્ટોર પરથી ડાઉનલોડ કરો.
એપ ડાઉનલોડ કરો
- નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો, પરીક્ષા સારથીમાં તમારું સ્વાગત છે.
- આજે આપણે મહાન વિભૂતિઓનું વિસ્તૃત પુનરાવર્તન કરીશું.
- પ્રાચીન ભારતના મહાન ખગોળશાસ્ત્રી આર્યભટ્ટે તેમના પુસ્તક 'આર્યભટીય' માં સાબિત કર્યું હતું કે પૃથ્વી ગોળ છે અને પોતાની ધરી પર ફરે છે, જેનાથી દિવસ અને રાત થાય છે.
- મહર્ષિ કણાદે તેમના 'વૈશેષિક સૂત્ર' માં પરમાણુ સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે દ્રવ્ય અવિભાજ્ય કણોનું બનેલું છે.
- મહર્ષિ ભારદ્વાજે 'વિમાન શાસ્ત્ર' ની રચના કરી હતી જેમાં વાયુગતિશાસ્ત્ર અને ઉડ્ડયન યંત્રોના સિદ્ધાંતોનો ઉલ્લેખ છે.
- સર સી. વી. રામને વર્ષ ૧૯૨૮માં પ્રકાશના પ્રકીર્ણન અંગે 'રામન અસર' ની ઐતિહાસિક શોધ કરી હતી.
- આ શોધની યાદમાં ભારતમાં ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન દિવસ મનાવવામાં આવે છે.
- વર્ષ ૧૯૩૦માં સી. વી. રામને ભૌતિકશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો અને વિજ્ઞાનમાં આ પુરસ્કાર મેળવનાર તેઓ પ્રથમ એશિયન હતા.
- વર્ષ ૧૯૪૮માં સી. વી. રામને બેંગ્લોરમાં રામન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની સ્થાપના કરી હતી અને તબલા તથા મૃદંગના ધ્વનિ વિજ્ઞાનનો પણ ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો.
- ડૉ. હોમી જહાંગીર ભાભાને ભારતીય પરમાણુ કાર્યક્રમના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
- તેમણે વર્ષ ૧૯૪૮માં સ્થપાયેલા ભારતીય પરમાણુ ઊર્જા આયોગના પ્રથમ અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપી હતી.
- ડૉ. ભાભાએ ક્વોન્ટમ ઇલેક્ટ્રોડાયનેમિક્સમાં ઇલેક્ટ્રોન-પોઝીટ્રોન પ્રકીર્ણન માટે 'ભાભા પ્રકીર્ણન' નો સિદ્ધાંત આપ્યો હતો.
- સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાનો જન્મ ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૮૬૦ના રોજ થયો હતો અને આ દિવસને ભારતમાં 'ઇજનેર દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
- તેમણે સ્વયંસંચાલિત સ્લુઇસ ગેટ્સ અને બ્લોક સિંચાઈ પદ્ધતિની શોધ કરી હતી અને વર્ષ ૧૯૧૨થી ૧૯૧૮ દરમિયાન તેઓ મૈસુરના દીવાન રહ્યા હતા.
- એસ. ચંદ્રશેખરને બ્લેક હોલના ગાણિતિક સિદ્ધાંત 'ચંદ્રશેખર લિમિટ' માટે વર્ષ ૧૯૮૩માં ભૌતિકશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
- સત્યેન્દ્રનાથ બોઝે આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન સાથે મળીને વર્ષ ૧૯૨૪માં 'બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર' વિકસાવ્યા હતા.
- પૌલ ડિરાકે તેમના માનમાં મૂળભૂત કણોના એક વર્ગને 'બોઝોન' નામ આપ્યું હતું.
- શ્રીનિવાસ રામાનુજને સંખ્યા સિદ્ધાંત, અનંત શ્રેણી અને સતત અપૂર્ણાંકમાં પાયાનું ગાણિતિક યોગદાન આપ્યું હતું.
- જગદીશચંદ્ર બોઝે 'ક્રેસ્કોગ્રાફ' નામનું સાધન શોધ્યું હતું જેણે સાબિત કર્યું હતું કે વનસ્પતિ પણ સંવેદનાઓ અનુભવી શકે છે.
- તેમને બંગાળી વિજ્ઞાન કથાના પિતા માનવામાં આવે છે.
- ડૉ. વિક્રમ સારાભાઈને ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમના પિતા કહેવામાં આવે છે, જેમણે વર્ષ ૧૯૬૯માં ઇસરોની સ્થાપના કરી હતી અને અમદાવાદમાં આઈ.આઈ.એમ. ની સ્થાપનામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.
- ડૉ. સલીમ અલીને ભારતના પક્ષીમાનવ કહેવાય છે અને તેઓ બોમ્બે નેચરલ હિસ્ટ્રી સોસાયટીની પાછળનું મુખ્ય ચાલક બળ હતા.
- ડૉ. હરગોવિંદ ખુરાનાને વર્ષ ૧૯૬૮માં જનીન સંકેત ઉકેલવા અને પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં તેની ભૂમિકા દર્શાવવા માટે તબીબી વિજ્ઞાનનો નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
- પ્રયોગશાળામાં સૌપ્રથમ કૃત્રિમ જનીન બનાવવાનું શ્રેય તેમને જાય છે.
- ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ 'ભારતના મિસાઈલ મેન' તરીકે જાણીતા છે અને તેમણે વર્ષ ૧૯૯૮ના પોખરણ-૨ પરમાણુ પરીક્ષણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.
- તેઓ ઇસરોના એસએલવી-૩ પ્રોજેક્ટના નિર્દેશક હતા.
- મેઘનાદ સાહાએ 'સાહા આયનીકરણ સમીકરણ' આપ્યું હતું, જે તારાઓના તાપમાન અને વાતાવરણને સમજવા માટે અત્યંત ઉપયોગી છે.
- પ્રફુલ્લચંદ્ર રે ને ભારતમાં આધુનિક રસાયણશાસ્ત્રના સ્થાપક ગણવામાં આવે છે અને તેમણે 'બંગાળ કેમિકલ અને ફાર્માસ્યુટિકલ વર્ક્સ' ની સ્થાપના કરી હતી.
- ડૉ. શાંતિ સ્વરૂપ ભટનાગરને ભારતમાં સંશોધન પ્રયોગશાળાઓના પિતા કહેવાય છે, અને તેઓ સીએસઆઈઆરના પ્રથમ મહાનિર્દેશક હતા.
- ડૉ. બિરબલ સાહનીએ પુરાવનસ્પતિશાસ્ત્ર એટલે કે વનસ્પતિના અશ્મિઓ ક્ષેત્રે મહત્વનું સંશોધન કર્યું હતું.
- ડૉ. રાજા રમન્ના વર્ષ ૧૯૭૪ના ભારતના પ્રથમ પરમાણુ પરીક્ષણ 'સ્માઈલિંગ બુદ્ધા' ના મુખ્ય સૂત્રધાર હતા.
- ખાસ નોંધ: ડૉ. કે. સિવન ઇસરોના અધ્યક્ષ રહી ચૂક્યા છે અને તેમના નેતૃત્વમાં 'ચંદ્રયાન-૨' મિશન લોન્ચ થયું હતું, જ્યારે ઐતિહાસિક 'મંગળયાન' ડૉ. કે. રાધાકૃષ્ણનના નેતૃત્વમાં સફળ થયું હતું.
- અદિતિ પંત વર્ષ ૧૯૮૩થી ૧૯૮૪ના ભારતીય એન્ટાર્કટિક કાર્યક્રમમાં એન્ટાર્કટિકાની મુલાકાત લેનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલાઓમાંથી એક હતા.
- અન્ના મણીને ભારતની 'હવામાન મહિલા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેમણે હવામાન માપન માટેના અત્યંત ચોક્કસ સાધનો વિકસાવ્યા હતા.
- અસીમા ચેટર્જી મેલેરિયા વિરોધી દવાઓ વિકસાવવા માટે જાણીતા છે અને વર્ષ ૧૯૭૫માં ઇન્ડિયન સાયન્સ કોંગ્રેસના પ્રથમ મહિલા અધ્યક્ષ બન્યા હતા.
- કમલા સોહોની વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે પીએચ.ડી. ની ડિગ્રી મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા હતા જેમણે ઉત્સેચકો પર સંશોધન કર્યું હતું.
- કલ્પના ચાવલા અવકાશમાં જનાર ભારતીય મૂળના પ્રથમ મહિલા હતા, જેમણે વર્ષ ૧૯૯૭માં સ્પેસ શટલ કોલંબિયા પર ઉડાન ભરી હતી.
- ટેસી થોમસને 'ભારતની મિસાઈલ વુમન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેઓ અગ્નિ-૪ અને અગ્નિ-૫ મિસાઈલ પ્રોજેક્ટના વડા હતા.
- ગગનદીપ કાંગ રોયલ સોસાયટીના ફેલો તરીકે ચૂંટાનાર પ્રથમ ભારતીય મહિલા વૈજ્ઞાનિક છે, જેમણે રોટાવાયરસ રસી વિકસાવવામાં મોટો ફાળો આપ્યો હતો.
- રાજસ્થાનના ડૉ. દૌલત સિંહ કોઠારીએ યુજીસી અને એનસીઈઆરટી ની સ્થાપનામાં પાયાની ભૂમિકા ભજવી હતી.
- ડૉ. પંચાનન મહેશ્વરીને ભારતીય ભ્રૂણવિજ્ઞાનના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેમણે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું ટેસ્ટ-ટ્યુબ ફલન શોધ્યું હતું.
- ડૉ. વર્ગીસ કુરિયનને શ્વેત ક્રાંતિના પિતા અને 'ભારતના મિલ્કમેન' કહેવાય છે, જેમણે વર્ષ ૧૯૬૫માં એનડીડીબી ની સ્થાપના કરી હતી.
- વર્ષ ૨૦૦૯માં રાઈબોઝોમના બંધારણ અને કાર્યના અભ્યાસ માટે વેંકટરામન રામકૃષ્ણનને રસાયણશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
- જી. એન. રામચંદ્રને પ્રોટીન બંધારણને સમજવા માટે પ્રખ્યાત 'રામચંદ્રન પ્લોટ' ની ઐતિહાસિક શોધ કરી હતી.
- વર્ષ ૨૦૨૫માં ભારતીય મહિલા ક્રિકેટ ટીમે સાઉથ આફ્રિકાને હરાવીને તેમનો પ્રથમ આઈસીસી મહિલા વન-ડે વર્લ્ડ કપ જીતીને ઈતિહાસ રચ્યો હતો.
- મહિલા વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૫ની ફાઇનલમાં શેફાલી વર્માએ ૮૭ રન બનાવ્યા હતા અને દીપ્તિ શર્માએ ૫ વિકેટ ઝડપીને ટુર્નામેન્ટની સર્વશ્રેષ્ઠ ખેલાડીનો ખિતાબ જીત્યો હતો.
- માત્ર ૧૯ વર્ષની વયે દિવ્યા દેશમુખ વર્ષ ૨૦૨૫માં ફિડે મહિલા ચેસ વર્લ્ડ કપ જીતીને વિશ્વ વિજેતા બની હતી.
- વર્ષ ૨૦૨૫માં ભારતીય મહિલા આઈસ હોકી ટીમે યુએઈમાં યોજાયેલા એશિયા કપમાં ભારત માટે ઐતિહાસિક કાંસ્ય ચંદ્રક જીત્યો હતો.
- શીતલ દેવીએ પેરા-તીરંદાજી વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ ૨૦૨૫માં વિશ્વ ખિતાબ જીત્યો હતો અને એશિયા કપ માટે સામાન્ય કમ્પાઉન્ડ ટીમમાં સ્થાન મેળવનાર તે પ્રથમ પેરા-તીરંદાજ બની હતી.
- પેરા-એથ્લેટ સુમિત અંતિલે ૨૦૨૫ની વર્લ્ડ પેરા એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપમાં ૭૧.૩૭ મીટરના ભાલાફેંક સાથે સળંગ ત્રીજો વિશ્વ સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો હતો.
- વર્ષ ૨૦૨૫માં ૧૦૦ મીટર દોડનો રાષ્ટ્રીય રેકોર્ડ તોડીને અનિમેષ કુજુર ભારતના સૌથી ઝડપી દોડવીર બન્યા હતા.
- નીરજ ચોપરાએ વર્ષ ૨૦૨૫ની દોહા ડાયમંડ લીગમાં ૯૦.૨૩ મીટરનો ઐતિહાસિક ભાલાફેંક કરીને ૯૦ મીટરનો જાદુઈ આંકડો પાર કર્યો હતો.
- પેરિસ ઓલિમ્પિક્સ ૨૦૨૪માં મનુ ભાકરે શૂટિંગમાં બે કાંસ્ય ચંદ્રક જીત્યા હતા, અને ઓલિમ્પિક શૂટિંગમાં ચંદ્રક જીતનાર તે પ્રથમ ભારતીય મહિલા બની હતી.
- વર્ષ ૨૦૨૪ પેરિસ ઓલિમ્પિક્સમાં અમન સેહરાવત ૫૭ કિલો ફ્રી સ્ટાઈલ કુસ્તીમાં કાંસ્ય ચંદ્રક જીતીને ભારતનો સૌથી નાની વયનો ઓલિમ્પિક ચંદ્રક વિજેતા બન્યો હતો.
- ભારતીય પુરુષ હોકી ટીમે વર્ષ ૨૦૨૪ પેરિસ ઓલિમ્પિક્સમાં કાંસ્ય ચંદ્રક જીત્યો, જેમાં પી. આર. શ્રીજેશ ગોલકીપર અને હરમનપ્રીત સિંહ સૌથી વધુ ગોલ કરનાર રહ્યા હતા.
- ડી. ગુકેશ વિશ્વનો સૌથી નાની વયનો વિશ્વ ચેસ ચેમ્પિયન બન્યો હતો અને ભારતીય ટીમે ચેસ ઓલિમ્પિયાડમાં બે સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યા હતા.
- પેરાલિમ્પિક્સ ૨૦૨૪માં હરવિન્દર સિંહે તીરંદાજીમાં ભારત માટે સૌપ્રથમ પેરાલિમ્પિક સુવર્ણ ચંદ્રક જીત્યો હતો.
- ભારતીય ફૂટબોલના દિગ્ગજ સુનીલ છેત્રીએ ૨૦ વર્ષની આંતરરાષ્ટ્રીય કારકિર્દી બાદ નિવૃત્તિ લીધી હતી, તેણે ભારત માટે ૯૪ ગોલ નોંધાવ્યા છે.
- રોહન બોપન્ના ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપનમાં તેનો પ્રથમ પુરુષ ડબલ્સ ગ્રાન્ડ સ્લેમ જીતીને ઈતિહાસમાં સૌથી મોટી ઉંમરનો માસ્ટર્સ ૧૦૦૦ ચેમ્પિયન બન્યો હતો.
- વર્ષ ૨૦૨૫ની હુરુન અમીરોની યાદી મુજબ મુકેશ અંબાણી ૯.૫૫ લાખ કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિ સાથે ભારતના સૌથી અમીર વ્યક્તિ બન્યા છે.
- તેમનો જન્મ વર્ષ ૧૯૫૭માં બ્રિટિશ ક્રાઉન કોલોની એડનમાં થયો હતો, જે અત્યારે યમન તરીકે ઓળખાય છે.
- વર્ષ ૨૦૨૫ના હુરુન લિસ્ટમાં ગૌતમ અદાણી ૮.૧૪ લાખ કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિ સાથે બીજા ક્રમે રહ્યા હતા.
- રોશની નાદર મલ્હોત્રા એચસીએલ કંપનીનું નેતૃત્વ કરે છે અને તેઓ ૨.૮૪ લાખ કરોડની સંપત્તિ સાથે ભારતની સૌથી અમીર મહિલા છે.
- રતન ટાટાએ વર્ષ ૨૦૦૦માં ટેટલી, ૨૦૦૭માં કોરસ અને ૨૦૦૮માં જગુઆર લેન્ડ રોવર જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ હસ્તગત કરી હતી.
- ટાટા ગ્રુપ દ્વારા ગુજરાતના ધોલેરામાં ૧૧ બિલિયન ડોલરના જંગી રોકાણથી ભારતનો પ્રથમ સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ સ્થાપવામાં આવી રહ્યો છે.
- જે. આર. ડી. ટાટાએ ભારતની પ્રથમ વિમાનસેવા એર ઇન્ડિયા સ્થાપી હતી, તેમજ ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફંડામેન્ટલ રિસર્ચ અને ટાટા મેમોરિયલ હોસ્પિટલના સ્થાપક પણ હતા.
- સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને વર્ષ ૧૯૯૧માં મરણોત્તર 'ભારત રત્ન' એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, અને તેમની ૧૮૨ મીટર ઊંચી વિશ્વની સૌથી મોટી પ્રતિમા 'સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી' આવેલી છે.
- ઇન્દિરા ગાંધીને ભારતની 'લોખંડી મહિલા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, વર્ષ ૧૯૭૧ના ભારત-પાક યુદ્ધ દરમિયાન તેમના નેતૃત્વમાં ભારતે બાંગ્લાદેશ મુક્તિ સંગ્રામને સમર્થન આપ્યું હતું.
- લતા મંગેશકરને 'ભારતની કોકિલા' કહેવામાં આવે છે.
- પંડિત રવિશંકરે ભારતીય વાદ્ય સિતારને સમગ્ર વિશ્વમાં લોકપ્રિય બનાવ્યું હતું.
- સત્યજીત રેએ તેમની 'અપુ ટ્રાયોલોજી' દ્વારા ભારતીય સિનેમાને વૈશ્વિક સ્તરે નવી જ ઓળખ અપાવી, જેના માટે તેમને ઓસ્કાર પુરસ્કાર અને ભારત રત્ન બંને મળ્યા હતા.
- રાધાકિશન દામાણી એક અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ છે જેમણે છૂટક વેચાણ શૃંખલા 'એવન્યુ સુપરમાર્ટ્સ' ની સ્થાપના કરી છે, જે ડી-માર્ટ નામથી જાણીતી છે.
- પંકજ પટેલે ઝાયડસ કેડિલાના નેતૃત્વ હેઠળ 'લિપાગ્લિન' નામની ડાયાબિટીસની ક્રાંતિકારી દવા વિકસાવી હતી.
- અઝીમ પ્રેમજી વિપ્રો કંપનીના અધ્યક્ષ રહ્યા છે અને ભારતના સૌથી મોટા દાનવીરોમાંના એક છે.
- ખાસ ધ્યાન રાખો: નકારાત્મક ગુણથી બચવા પરીક્ષામાં ક્યાં શૂન્ય પોઈન્ટ પચીસ ગુણ કપાઈ શકે છે તે ખાસ નોંધો.
- ઇસરોના મિશનો અંગે પ્રશ્ન પૂછાય તો ખાસ યાદ રાખજો કે 'ચંદ્રયાન-૨' ડૉ. કે. સિવનના નેતૃત્વમાં લોન્ચ થયું હતું, પરંતુ ભારતનું ઐતિહાસિક 'મંગળયાન' મિશન ડૉ. કે. રાધાકૃષ્ણનના સમયગાળામાં સફળ થયું હતું.
- આ બંને અધ્યક્ષના નામમાં ગૂંચવણ ન અનુભવતા.
- 'વિમાન શાસ્ત્ર' ની રચના મહર્ષિ ભારદ્વાજે કરી હોવાનું મનાય છે, પરંતુ જો જી.પી.એસ.સી. કે વર્ગ-૧/૨ સ્તરનો ઊંડાણપૂર્વકનો પ્રશ્ન આવે, તો ધ્યાન રાખજો કે આ 'વૈમાનિક શાસ્ત્ર' ગ્રંથ ખરેખર ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં આશરે ૧૯૧૮થી ૧૯૨૩ દરમિયાન પંડિત સુબ્બરાય શાસ્ત્રી દ્વારા બોલીને લખાવવામાં આવ્યો હતો.
- તો આ હતા આ વિષયના બાકી રહેલા તમામ ઊંડાણપૂર્વકના મુદ્દાઓ, આભાર.
