ખાસ નોંધ: ઓડિયો રિવિઝન માત્ર એપમાં ઉપલબ્ધ છે
અહીં આપેલી મેગા રિવિઝન નોટ્સ તમે વાંચી શકો છો. જો તમે આ નોટ્સને મુસાફરી કરતા અથવા કામ કરતા ઓડિયો સ્વરૂપે સાંભળવા માંગતા હોવ, તો હમણાં જ આપણી 'પરીક્ષા સારથી' એપ પ્લેસ્ટોર પરથી ડાઉનલોડ કરો.
એપ ડાઉનલોડ કરો
- નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો, પરીક્ષા સારથીમાં તમારું સ્વાગત છે. આજે આપણે ભારતના ઇતિહાસનું પુનરાવર્તન કરીશું.
- ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ એટલે કે એએસઆઈ ની સ્થાપના વર્ષ ૧૮૬૧ માં એલેક્ઝાન્ડર કનિંગહામ દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને ત્યારે વાઇસરોય લોર્ડ કેનિંગ હતા.
- આઝાદી પછી ભારતમાં શોધાયેલું સૌપ્રથમ સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિનું સ્થળ પંજાબનું રોપડ હતું, જેની શોધ વર્ષ ૧૯૫૩ માં સતલજ નદીના કિનારે થઈ હતી.
- હરિયાણામાં આવેલ રાખીગઢીની શોધ વર્ષ ૧૯૬૯ માં સુરજ ભાણ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જે ભારતનું સૌથી મોટું હડપ્પન સ્થળ છે.
- વૈદિક કાળમાં મનુષ્યના જીવનને ચાર આશ્રમમાં વહેંચવામાં આવ્યું હતું: બ્રહ્મચર્ય, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ અને સંન્યાસ આશ્રમ.
- પ્રાચીન ભારતમાં સૈન્યને ચાર ભાગમાં વહેંચવામાં આવતું હતું જેને 'ચતુરંગબલ' કહેવાતું, જેમાં પાયદળ, ઘોડેસવાર, રથ અને હાથીઓનો સમાવેશ થતો હતો અને તેના પરથી જ ચેસની રમત ઉદ્ભવી છે.
- હર્યંક વંશના મુખ્ય શાસકો બિંબિસાર અને અજાતશત્રુ હતા, જેમણે મગધ સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર કર્યો હતો.
- નંદ વંશના રાજા મહાપદ્મ નંદે વિશાળ સેના બનાવી હતી, પરંતુ તેમના પછી આવેલા શાસક ધનાનંદના સમયમાં એ સેનાનો ડર એટલો હતો કે સિકંદરની સેનાએ આગળ વધવાની ના પાડી દીધી હતી.
- મૌર્ય સામ્રાજ્યની વિશાળ સેનામાં ૬ લાખ પાયદળ, ૩૦ હજાર ઘોડેસવાર અને ૯ હજાર યુદ્ધ હાથીઓ હતા.
- મેગસ્થનીઝના વર્ણન મુજબ પાટલીપુત્રના વહીવટ માટે ૩૦ સભ્યોની એક સમિતિ હતી, જે ૫ સભ્યોના ૬ બોર્ડમાં વહેંચાયેલી હતી.
- શુંગ વંશનો અંતિમ રાજા દેવભૂતિ હતો, જેની હત્યા વાસુદેવ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
- સાતવાહન વંશનો સ્થાપક રાજા સિમુક હતો, તેમની રાજધાની પૈઠણ હતી અને મુખ્ય ભાષા પ્રાકૃત હતી.
- સાતવાહન વંશના સૌથી પ્રતાપી રાજા ગૌતમીપુત્ર શાતકર્ણીને 'પશ્ચિમના સ્વામી' તથા 'ત્રિસમુદ્રતોયપીતવાહન' (જેના ઘોડાઓએ ત્રણ સમુદ્રનું પાણી પીધું છે) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતા હતા.
- ઉજ્જૈનના રાજા વિક્રમાદિત્યએ શકોને હરાવીને ઈ.સ. પૂર્વે ૫૮ માં 'વિક્રમ સંવત' ની શરૂઆત કરી હતી.
- કુષાણ વંશના રાજા કનિષ્કે ઈ.સ. ૭૮ માં 'શક સંવત' ની શરૂઆત કરી હતી, જેને ભારત સરકારના રાષ્ટ્રીય પંચાંગ તરીકે સ્વીકારવામાં આવેલ છે.
- કનિષ્કની રાજધાની પુરુષપુર એટલે કે આજનું પેશાવર અને મથુરા હતી, તથા તેમના દરબારમાં મહાન ચિકિત્સક ચરક અને રાજકવિ અશ્વઘોષ હતા.
- શક શાસક રુદ્રદામન પ્રથમે જૂનાગઢના સુદર્શન તળાવનો જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો હતો અને તેમનો શિલાલેખ એ સંસ્કૃત ભાષાનો સૌથી પહેલો લાંબો શિલાલેખ છે.
- ગુપ્ત વંશના રાજા કુમારગુપ્ત પ્રથમે નાલંદા વિદ્યાપીઠની સ્થાપના કરી હતી.
- રાજા સ્કંદગુપ્તના શાસનમાં હૂણોએ ભારત પર આક્રમણ કર્યું હતું, જેને તેમણે સફળતાપૂર્વક પાછું ધકેલ્યું હતું.
- સ્કંદગુપ્તના સુબા પર્ણદત્ત અને તેના પુત્ર ચક્રપાલિતે પણ સુદર્શન તળાવનું સમારકામ કરાવ્યું હતું.
- ગુપ્ત રાજા ચંદ્રગુપ્ત બીજાના દરબારમાં કાલિદાસ, વરાહમિહિર અને ધન્વંતરિ જેવા મહાન વિદ્વાનો બિરાજમાન હતા, જેઓ તેમના 'નવરત્નો' તરીકે ઓળખાતા હતા.
- હર્ષવર્ધનના સમયમાં થાણેશ્વર અને કન્નૌજ મુખ્ય રાજધાનીઓ હતી.
- દક્ષિણ ભારતના ચોલા વંશનું પ્રતીક વાઘ હતું, જ્યારે ચેરા વંશનું પ્રતીક ધનુષ અને પાંડ્ય વંશનું પ્રતીક માછલી હતું.
- ચોલા શાસનમાં પ્રાંતને 'મંડલમ' તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો.
- રાજરાજ ચોલા પ્રથમે તાંજોરમાં પ્રખ્યાત બૃહદેશ્વર મંદિરનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું અને નૌકાદળનો વિકાસ કર્યો હતો.
- રાજેન્દ્ર ચોલા પ્રથમે ગંગા નદી સુધીનો વિસ્તાર જીતીને 'ગંગઈકોંડન' ની ઉપાધિ ધારણ કરી હતી અને ગંગઈકોંડા ચોલપુરમ શહેર વસાવ્યું હતું.
- પલ્લવ વંશના રાજા નરસિંહવર્મન પ્રથમે મહાબલિપુરમના રથ મંદિરો બનાવ્યા અને 'વાતાપીકોંડ' ની ઉપાધિ ધારણ કરી હતી.
- રાષ્ટ્રકૂટ વંશની સ્થાપના દંતિદુર્ગે કરી હતી અને તેમની રાજધાની માન્યખેટ હતી.
- ભારત પર સૌપ્રથમ મુસ્લિમ આક્રમણ કરનાર આરબ શાસક મહંમદ બિન કાસિમ હતો, જેણે રાજા દાહિરને હરાવીને સિંધમાં પહેલીવાર જજિયાવેરો દાખલ કર્યો હતો.
- વર્ષ ૧૧૯૧ માં તરાઈનના પ્રથમ યુદ્ધમાં પૃથ્વીરાજ ચૌહાણે મહંમદ ઘોરીને હરાવ્યો હતો, પરંતુ વર્ષ ૧૧૯૨ માં તરાઈનના બીજા યુદ્ધમાં ઘોરીની જીત થઈ હતી.
- દિલ્હી સલ્તનતમાં રઝિયા સુલતાન પછી મુઇઝ ઉદ દિન બહેરામ અને નાસીરુદ્દીન મહમૂદ શાસન પર આવ્યા હતા.
- ખિલજી વંશના અલાઉદ્દીન ખિલજીએ બજાર નિયંત્રણ માટે કડક સુધારાઓ કર્યા અને મોંગોલ આક્રમણોનો વારંવાર સામનો કર્યો.
- ફિરોઝશાહ તુઘલક ભારતમાં નહેરો અને કૂવાઓનું વિશાળ નેટવર્ક બનાવનાર પ્રથમ સુલતાન હતો.
- મુહમ્મદ બિન તુઘલકે રાજધાની દિલ્હીથી દોલતાબાદ ખસેડી હતી અને પ્રતીકાત્મક ચલણ શરૂ કર્યું હતું.
- દિલ્હી સલ્તનતનો ઇબ્રાહિમ લોદી એકમાત્ર એવો સુલતાન હતો જે યુદ્ધના મેદાનમાં લડતા લડતા મૃત્યુ પામ્યો હતો.
- મુઘલ કાળના સ્થાપક બાબરે પોતાની આત્મકથા 'તુઝુક-એ-બાબરી' લખી હતી.
- વર્ષ ૧૭૭૩ ના નિયામક ધારા દ્વારા વોરન હેસ્ટિંગ્સને બંગાળનો પ્રથમ ગવર્નર જનરલ બનાવવામાં આવ્યો અને કલકત્તામાં સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્થાપના થઈ.
- વર્ષ ૧૭૮૪ ના પિટ્સ ઇન્ડિયા એક્ટ દ્વારા રાજકીય બાબતો માટે નિયંત્રણ બોર્ડની રચના કરી 'દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ' દાખલ કરવામાં આવી.
- વર્ષ ૧૮૧૩ ના ખતપત્ર દ્વારા ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીનો વેપારી ઈજારો સમાપ્ત કરવામાં આવ્યો અને ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને ભારતમાં પ્રવેશની મંજૂરી મળી.
- વર્ષ ૧૮૩૩ ના ખતપત્ર દ્વારા બંગાળના ગવર્નર જનરલને સંપૂર્ણ ભારતનો ગવર્નર જનરલ બનાવવામાં આવ્યો, જેમાં લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિન્ક પ્રથમ હતા.
- વર્ષ ૧૮૫૩ ના ખતપત્ર દ્વારા સનદી સેવાઓ માટે ખુલ્લી સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની શરૂઆત થઈ.
- વર્ષ ૧૮૫૮ ના ભારત સરકાર અધિનિયમથી કંપની શાસનનો અંત આવ્યો અને ભારત સીધું બ્રિટિશ તાજના શાસન હેઠળ આવ્યું.
- વર્ષ ૧૯૦૯ ના મિન્ટો-મોર્લે સુધારા દ્વારા મુસ્લિમો માટે અલગ મતદાર મંડળની શરૂઆત થઈ, જેણે કોમી રાજકારણનો પાયો નાખ્યો.
- વર્ષ ૧૯૧૯ ના મોન્ટેગ્યુ-ચેમ્સફોર્ડ સુધારા દ્વારા પ્રાંતોમાં દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ લાગુ કરવામાં આવી.
- વર્ષ ૧૯૩૫ ના ભારત સરકારના કાયદા દ્વારા પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા આપવામાં આવી અને વિષયોને સંઘ, પ્રાંતીય અને સંયુક્ત યાદીમાં વહેંચવામાં આવ્યા.
- લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિન્કે કર્નલ સ્લીમનની નિમણૂક કરીને 'ઠગ પ્રથા' નો કડક હાથે અંત આણ્યો હતો.
- જોન શોર દ્વારા વર્ષ ૧૭૯૫ માં અને લોર્ડ વેલેસ્લી દ્વારા વર્ષ ૧૮૦૪ માં કન્યાઓને દૂધપીતી કરવાના રિવાજને કાયદેસર રીતે હત્યા ગણી તેના પર પ્રતિબંધ મુકાયો.
- લોર્ડ હાર્ડિન્જ પ્રથમે વર્ષ ૧૮૪૪ થી ૧૮૪૫ ની આસપાસ માનવ બલિદાનની પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે કેમ્પબેલની નિમણૂક કરી હતી.
- ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગરના પ્રયાસોથી વર્ષ ૧૮૫૬ માં લોર્ડ ડેલહાઉસીએ તૈયાર કરેલો અને લોર્ડ કેનિંગ દ્વારા પસાર કરાયેલો 'વિધવા પુનર્વિવાહ કાયદો' અમલમાં આવ્યો.
- વર્ષ ૧૮૭૨ ના નાગરિક લગ્ન ધારા અંતર્ગત છોકરીઓની લગ્નવય ૧૪ વર્ષ અને બહુપત્નીત્વ પ્રથા નાબૂદ કરવામાં આવી હતી.
- વર્ષ ૧૯૨૯ ના શારદા એક્ટ દ્વારા છોકરીઓની લગ્નની લઘુત્તમ વય ૧૪ વર્ષ અને છોકરાઓ માટે ૧૮ વર્ષ નક્કી કરવામાં આવી હતી, જે વર્ષ ૧૯૩૦ માં લાગુ થયો.
- વર્ષ ૧૮૫૭ ના સંગ્રામમાં ગુજરાતના ઓખામંડળ વિસ્તારમાં જોધા માણેક અને મૂળુ માણેકે અંગ્રેજોનો જબરજસ્ત પ્રતિકાર કર્યો હતો.
- વર્ષ ૧૮૫૭ ના બળવાને વી.ડી. સાવરકરે વર્ષ ૧૯૦૯ માં 'ભારતનો પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ' ગણાવ્યો હતો, જ્યારે ડિઝરાયલીએ તેને રાજકીય અને ધાર્મિક બળવો કહ્યો હતો.
- વર્ષ ૧૯૦૫ માં લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા કરવામાં આવેલા બંગાળના ભાગલાના વિરોધમાં 'સ્વદેશી આંદોલન' ની શરૂઆત થઈ હતી.
- વર્ષ ૧૯૦૬ માં આગા ખાન અને સલીમુલ્લાહ દ્વારા ઢાકા ખાતે 'અખિલ ભારતીય મુસ્લિમ લીગ' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
- વર્ષ ૧૯૦૭ ના સુરત અધિવેશનમાં ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના જહાલ અને મવાળ એમ બે ભાગલા પડ્યા હતા.
- વર્ષ ૧૯૧૩ માં લાલા હરદયાળ દ્વારા ભારતની બહાર ક્રાંતિકારી ગતિવિધિઓ ચલાવવા 'ગદર પાર્ટી' ની સ્થાપના થઈ હતી.
- વર્ષ ૧૯૧૪ માં બનેલો કોમાગાટામારુ જહાજનો બનાવ વિદેશમાં વસતા ભારતીયો સાથે થતા સ્થળાંતર ભેદભાવનો મોટો વિરોધ હતો, જેમાં ગુરદિત સિંઘ મુખ્ય હતા.
- વર્ષ ૧૯૧૭ નો ચંપારણ સત્યાગ્રહ એ ગળીના ખેડૂતોના સમર્થનમાં મહાત્મા ગાંધીનો ભારતનો પ્રથમ સફળ સત્યાગ્રહ હતો.
- વર્ષ ૧૯૨૭ માં રચાયેલા સાયમન કમિશનનો દેશભરમાં વિરોધ થયો કારણ કે તેમાં એક પણ ભારતીય સભ્ય ન હતો, અને 'સાયમન પાછો જા' ના નારા લાગ્યા.
- વર્ષ ૧૯૪૦ માં લોર્ડ લિનલિથગો દ્વારા 'ઓગસ્ટ ઓફર' રજૂ કરવામાં આવી હતી જેમાં ભારતને સંસ્થાનિક સ્વરાજ્ય આપવાનું વચન હતું, પરંતુ કોંગ્રેસે તેનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.
- વર્ષ ૧૯૪૨ માં બ્રિટિશ સરકારે ભારતીયોનો બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં સાથ મેળવવા સ્ટેફોર્ડ ક્રિપ્સની અધ્યક્ષતામાં 'ક્રિપ્સ મિશન' મોકલ્યું હતું જે નિષ્ફળ ગયું હતું.
- વર્ષ ૧૯૪૬ ના 'કેબિનેટ મિશન પ્લાન' અંતર્ગત ભારતનું બંધારણ ઘડવા માટે બંધારણ સભાની રચનાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
- આ મુદ્દાઓને બે થી ત્રણ વાર સાંભળજો, તમારો આ વિષય પૂરેપૂરો પાકો થઈ જશે. પરીક્ષા સારથી સાથે જોડાયેલા રહેવા બદલ આભાર. આપને ખૂબ ખૂબ શુભેચ્છાઓ!
